Vakbonden verliezen spel landjepik in de polder

(..)

Dit wordt indringend beschreven in het boek De geldpomp van Gijs Herderscheê, redacteur van de Volkskrant. Met de ‘geldpomp’ worden de vele miljarden bedoeld die aan sociale premies worden geïnd en uitgekeerd. De vraag is: wie is de baas over die pomp? Daarover is anderhalve eeuw strijd gevoerd tussen overheid en de sociale partners.

(..)

De keuze voor medebestuur hield impliciet in dat de bonden de ‘klassenstrijd’ tussen arbeid en kapitaal opgaven. Of, cynischer verwoord in het standaardwerk van John Windmuller over de Nederlandse arbeidsverhoudingen: de vakbeweging gaf de voorkeur aan de emancipatie van de eigen organisatie boven die van de arbeider op de werkvloer.

De Nederlandse vakbonden willen dus graag meebesturen. Des te opmerkelijker is dat zij, zoals uit het boek blijkt, als makke schapen hun posities weer inleverden. Tijdens de paarse kabinetten werden ze eerst uit de besturen gezet van de arbeidsbureaus, de ziekenfondsen en de Sociale Verzekeringsbank. Het sluitstuk kwam met de komst van het staatsorgaan UWV. Toen was ook de rol van de sociale partners in de werknemersverzekeringen (WW en WAO) uitgespeeld.

De verklaring voor die soepele machtsoverdracht is volgens Herderscheê dat de vakbonden inzagen dat hun toegevoegde waarde als bestuurder beperkt was. De lust tot meebesturen werd verder bedorven door de kritiek die er indertijd was op het misbruik van de WAO en het functioneren van de arbeidsbureaus. De boosheid bij FNV-bestuurder Lodewijk de Waal over de oprichting van het UWV (‘We zijn voor minder naar het Malieveld gegaan’) zou vooral toneelspel geweest zijn.

Is dat echt zo? In dat geval is De Waal een excellente acteur, want destijds was hij wel degelijk witheet van woede. Er is van vakbondszijde ook behoorlijk geblunderd in het politieke spel.

Hoe dan ook, de naoorlogse strategische keuze pakt pijnlijk uit voor de bonden. Ze kozen voor medebestuur, maar ze besturen alleen nog mee in de pensioenfondsen. De binding met de leden is zwak, want anders dan in België of Denemarken spelen de bonden geen rol op de werkvloer.

(..)

31 maart 2010 Categorie: Arbeid  Meer van: ,