In de zestig jaar tussen 1948 en 2008, de ’gouden eeuw’ van de babyboomers, nam het bruto binnenlands product (bbp) van Nederland toe met een factor van bijna 8. Dat komt neer op een economische groei van 3,5% per jaar. Omdat de bevolking ook fors toenam (van bijna 10 naar ruim 16 miljoen), was de stijging van het inkomen per hoofd van de bevolking geringer, maar nog altijd een historisch ongekende 2,5% per jaar. Ter vergelijking: in de echte Gouden Eeuw, die overigens net als die van nu veel minder dan honderd jaar duurde, steeg het inkomen per hoofd naar schatting met slechts een half procent per jaar.

De periode van stagnatie, waar we sinds2008 inzitten, heeft drie oorzaken. De eerste is dat de beroepsbevolking nauwelijks tot niet meer groeit. We halen wel heel egoistisch Polen naar Nederland, maar die migratie gaat ten koste van Polen zelf, want daar krimpt de bevolking. Een moderne vorm van het bestelen van je buren. (..)

(..)

China heeft in 2011 voor het eerst meer patenten aangevraagd dan de Verenigde Staten en Japan, meldt Thomson Reuters, een internationaal bureau gespecialiseerd in wetenschappelijke en technische informatie. Het aantal wetenschappelijke publicaties van Chinese onderzoekers groeide tussen 1998 en 2008 van 20.000 naar 112.000.

“Die kwantiteit is nog geen kwaliteit”, reageert Luc Soete, hoogleraar Internationale economische betrekkingen aan de Universiteit van Maastricht en erkend innovatiedeskundige. “Als we kijken welke wetenschappelijke artikelen het meest geciteerd worden, een meer kwalitatieve maat, dan zit China nog lang niet aan de top. Iets dergelijks geldt voor octrooien. De meest gebruikte, die licentie-inkomsten opleveren, zijn niet de Chinese.”

Bovendien is in de lijst van meest innovatieve ondernemingen van Thomson Reuters geen enkel Chinees bedrijf opgenomen. Soete: “Het vernieuwende onderzoek speelt zich af in staatsuniversiteiten en in gespecialiseerde instituten van de overheid, zoals de bekende wetenschapsparken.”

Een centraal geleid systeem heeft bepaalde voordelen. (..)

Dergelijke megaprojecten vergen op langere termijn duurzame investeringen in grootschalige apparatuur en experimenten, en daar werkt een top-down benadering goed, zegt Soete. (..)

(..)

(..)

Er bestaan in China ook belangrijke culturele barrières voor innovatie: de gezamenlijke erfenis van Confucius en Mao Zedong. Soete: “Neem de traditie van respect voor gewoonten, ouderen en hoger geplaatsten. Dat confuciaanse conformisme is na de revolutie bestendigd door autoritair bestuur en is fnuikend voor individuele creativiteit. Gezagsgetrouwheid staat wetenschappelijke doorbraken in de weg. (..)

Ondernemers en wetenschappers durven niet radicaal anders te zijn. (..)

(..)

(..)

“Het is een mythe dat Nederlandse nieuwbouwwoningen duur zijn. Het wonen in grote Duitse en Franse stedelijke gebieden als Hamburg, Frankfurt, Munchen, Parijs, Lyon en Nice is zelfs substantieel duurder dan in Rotterdam, Amsterdam of Utrecht”, zegt Friso de Zeeuw, directeur Nieuwe Markten bij Bouwfonds Ontwikkeling.

Uit het onderzoek komt ook naar voren dat de bouwkosten in de drie landen vergelijkbaar zijn.

(..)

(..)

(..)

Volgens de Amerikaanse zakenbank waren de BRICS in 1990 goed voor 11 procent van de wereldeconomie. Nu is dat 25 procent en in 2050 zal dat naar verwachting 40 procent zijn. Onderling zijn de verschillen groot. India is nu goed voor 9 procent van de totale productie van de wereldeconomie. Volgens Goldman Sachs zal dat stijgen tot circa 18 procent rond 2040, terwijl de bijdrage van China zal dalen van 30 procent nu tot ongeveer18 in2040 als vergrijzing een serieus effect heeft.

Ook het IMF verwacht dat de BRIC-landen dit jaar minder snel groeien. In 2007, voor de financiële crisis, bereikten de BRIC-landen een recordgroei van gemiddeld 9,7 procent. Dit jaar zal dat volgens het IMF 6,1 procent bedragen.

Goldmans Sachs-goeroe O’Neill blijft in zijn nieuwe boek The Growth Map positief over de economische toekomst van China, India, Rusland en Brazilië. Tegelijkertijd ziet hij dat een nieuwe groep landen van toenemend belang wordt. Turkije, Indonesië, Mexico en Zuid-Korea; daar gaat het volgens O’Neill de komende jaren gebeuren. Het zijn stuk voor stuk landen met stabiele overheidsfinanciën, ontwikkelde logistieke netwerken en handelsroutes en bijzonder veel inwoners die „de economische ladder aan het beklimmen zijn”. De landen zijn al verder in hun ontwikkeling dat de BRICS. Daarom verdienen ze het volgens O’Neill niet opkomende markten genoemd te worden. Groeimarkten is een betere definitie. Hoe dan ook: BRICS zijn uit en TIMZ zijn in.

David Brooks, columnist van The New York Times, schreef er dit jaar een bestseller over: The Social Animal.

(..)

(..)

‘Hier worden vanuit New York en Californië grote geldbedragen overgeheveld naar Nieuw Mexico. Wij staan daar niet eens bij stil, omdat we deel zijn van dezelfde entiteit.

(..)

(..)

(..)

(..)

In totaal bedraagt de Nederlandse staatsschuld zo’n 400 miljard euro, waarvan iets meer dan driekwart langer lopend is. Voor de financiering daarvan is geld genoeg. In de pensioenfondsen zit volgens de laatste telling nu 834 miljard euro, en levensverzekeringen staan op 145 miljard euro.

Hoewel deze pot zeer ongelijk verdeeld is, gaat het hier in totaal gemiddeld om 132.000 euro per huishouden. Dan zijn er particuliere beleggingen, ter waarde van 97 miljard, ofwel ruim 13.000 euro per huishouden. En er is daar bovenop nog het échte spaargeld van in totaal 303 miljard euro aan deposito’s, ofwel een ruime 41.000 euro per huishouden. Girale deposito’s ter waarde van 57 miljard euro zijn daarbij nog niet eens meegeteld. (In totaal 1.436 miljard euro)

Het langer lopende deel van de staatsschuld kan dus zomaar uit het spaargeld worden gefinancierd. Nu staat daar wel een hypotheekschuld van 644 miljard tegenover, en consumptief krediet van 27 miljard, maar de waarde van het eigen woningbezit weegt daar nog altijd ruimschoots tegenop.

(..) En de rente op de Nederlandse staatsschuld is verhoudingsgewijs laag. Vaste deposito’s geven over het algemeen een wat beter rendement. Bovendien zou de financiering van de staatsschuld door de burger de banken meteen beroven van hun belangrijkste funding.

Maar goed: er is een tijd geweest dat Nederlandse burgers en hun pensioenfondsen braaf de staatsschuld financierden. Totdat begin jaren negentig de pensioenfondsen de grens over mochten – met overigens wisselend succes.

(..)

Met dezelfde gegevens had de NOS kunnen melden dat bij 80 procent van alle woningverkopen in de eerste drie kwartalen van 2011 winst is gemaakt. Het gemiddeld rendement was 51 duizend euro. Er wordt dus vooral met winst verkocht. Wel is het aandeel woningverkopen met winst afgenomen van 90 naar 80 procent. (..)

Woningen die met verlies worden verkocht, zijn vaak kort bewoond (één of twee jaar). (..) Deze woningen hebben van oudsher een hoog verliespercentage. In 2011 was dat gemiddeld 17 procent, niet echt verschillend van andere jaren. (..) Maar het grootste verlies (meer dan 50 duizend euro) wordt gemaakt op woningen die gekocht zijn in de jaren negentig. (..)

(..)

Door de huidige crisissfeer komen vooral negatieve sentimenten in het nieuws. (..) Het gevolg is een daling van het aantal verkopen met 35 procent (..)

Paul de Vries is woningmarktonderzoeker bij OTB/TUDelft.

(..)

Na de grote crisis van de jaren twintig en dertig werden financiële instellingen scherp gereguleerd. Dit werd in de jaren tachtig weer losgelaten. (..)

(..) Onderzoek door de Amerikaanse econoom James Crotty laat zien dat grote Amerikaanse bedrijven tot en met de jaren zeventig gemiddeld minder dan 30 procent van hun cashflow overdroegen aan investeerders en banken. Vanaf de jaren tachtig is dat gegroeid tot meer dan 50 procent.(..)

(..) Terwijl crises negatieve gevolgen hebben voor de meeste economische sectoren en werknemers, hebben zij positieve gevolgen voor de financiële sector. Dat bleek al duidelijk uit onderzoek vóór de kredietcrisis, maar is nu voor iedereen evident. De winsten van de grote internationale investeringsbanken zijn alweer als vanouds en de bonussen van bankmedewerkers zijn hoger dan vóór 2007.

Voor investeerders is het crisisklimaat ook uitermate gunstig. (..) Zij staan klaar om ondergewaardeerde en in de problemen geraakte bedrijven op te kopen. (..)

Met dergelijke grote gevestigde belangen is het nog maar de vraag of we nog wel afkomen van de huidige crisis. De Italiaanse filosoof Giorgio Agamben beschreef het verschijnsel dat we toegroeien naar een ‘permanente noodtoestand’, waarin de normale rechtsgang wordt opgeschort. (..)

In de economie stevenen we af op een vergelijkbaar verschijnsel. De permanente crisis is goed voor financiële instellingen en investeerders, en biedt de conservatieve regeringen, die nu in bijna alle Europese landen aan de macht zijn, de vrije hand hun ideologisch gewenste bezuinigen door te voeren. Een ‘oplossing’ van de huidige crisis valt voorlopig dus niet te verwachten. (..)

Raymond van de Wiel is promovendus aan het London Consortium van de University of London.

(..)

Volgens het gezaghebbende weekblad The Economist zou Nederland eigenlijk een A-status hebben. Qua schuldenlast staat Nederland er niet veel beter voor dan Spanje of Italië. In deze landen is de staatsschuld hoger, maar zijn de hypotheekschulden en de omvang van de financiële sector kleiner. Een cruciaal verschil tussen Nederland en deze zuidelijke landen is uiteraard dat onze concurrentiekracht veel groter is. (..)

(..)

De tweede route is dat de centrale banken uiteindelijk besluiten om door middel van monetaire financiering de economie weer aan de gang te krijgen.

Het lijkt erop dat de ECB geleidelijk aan deze keuze aan het maken is. (..)

Het openzetten van de geldsluizen brengt op termijn het risico met zich mee dat de inflatie zal stijgen. Als dat gebeurt, neemt de reële waarde van de schulden af. Daarmee lost het schuldenprobleem zich eigenlijk als vanzelf op. Er lijkt geen alternatief te zijn.

Toch vind ik het geen nette oplossing. Zonder enige democratische verantwoording besluiten de centrale bankiers dat de spaarders de rekening moeten betalen.

Jaap Koelewijn is hoogleraar corporate finance aan Nyenrode Business Universiteit