“Het is een mythe dat Nederlandse nieuwbouwwoningen duur zijn. Het wonen in grote Duitse en Franse stedelijke gebieden als Hamburg, Frankfurt, Munchen, Parijs, Lyon en Nice is zelfs substantieel duurder dan in Rotterdam, Amsterdam of Utrecht”, zegt Friso de Zeeuw, directeur Nieuwe Markten bij Bouwfonds Ontwikkeling.

Uit het onderzoek komt ook naar voren dat de bouwkosten in de drie landen vergelijkbaar zijn.

(..) Ook Nederland laat de eigen schuld niet keuren. ‘De markten zien dat als een teken van kracht’, benadrukt het ministerie van Financiën.

Ook België, Duitsland, Frankrijk en Italië worden binnen de eurozone ongevraagd beoordeeld. (..)

(..) En de financiële markten hebben ze zelf toegang verleend door de mening van de beoordelaars te institutionaliseren. Pensioenbeleggers mogen hun geld alleen steken in als zeer veilig aangemerkte staatspapieren. Basel III – de na de vorige crisis overeengekomen regulering van de banken – maakt nog altijd gebruik van de mening van kredietbeoordelaars om te meten aan welke risico’s banken zich mogen blootstellen.

Een oud-medewerker van Standard & Poor’s noemt het ‘opmerkelijk’ dat de hele wereld blind lijkt te varen op het oordeel van drie kantoren die ook nog eens betaald worden door de instellingen die ze beoordelen. ‘Je zou ze eigenlijk veel meer als adviseurs moeten zien’, zegt de oud-analist.

Ze hebben het niet altijd bij het rechte eind. Het faillissement in 2003 van de Amerikaanse energiereus Enron zagen ze niet aankomen. Ook de val van Lehman Brothers en de IJslandse banken Landsbanki (in Nederland bekend als Icesave) en Kaupthing ontsnapten aan hun voorspellende blik.

En soms zijn ze te laat. Moody’s bleef heel lang volhouden dat Griekse staatsleningen een veilige belegging waren, terwijl de markten, en concurrenten Standard & Poor’s en Fitch, daar al anders over dachten. (..)

Griekenland betaalde, in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nederland en Duitsland, wél voor kredietkeuring: jaarlijks 250- tot 400 duizend euro. (..) Volgens Papanicolaou had Griekenland geen keus. Zonder rating geen geld. Half jaren negentig, ten tijde van de drachme, betaalde Griekenland nog 15 procent rente op de staatsleningen die het uitgaf.

Zeven jaar later werd de Euro ingevoerd. (..) Grieks staatspapier werd een veilige belegging waarover het land nog 5 procent rente betaalde.

(..) ‘Een goede analist bij bijvoorbeeld Standard & Poor’s kan een veelvoud van zijn salaris verdienen als adviseur bij een bank’, zeggen ingewijden. Het gebeurt dan ook regelmatig dat werknemers overstappen naar de lucratievere banken. De City is een carrousel.

Eenmaal in dienst van de bank begeleiden ze bijvoorbeeld een beleggingsproduct naar de beoordeling door een van de drie kredietkantoren. De oud-analist: ‘Ze weten precies waar op gelet wordt. Soms werden zelfs hele meetprogramma’s nagebouwd. En als de adviseur nu ook nog een oud-collega is van de analist, dan gaat die persoonlijke relatie ook meespelen.’

Afgelopen zomer volgde op de afwaardering van de Verenigde Staten door Standard & Poor’s indrukwekkend machtsvertoon van de overheid. Het Openbaar Ministerie kondigde een onderzoek aan naar de beoordelingen van vastgoedportefeuilles. (..)

(..)

Henry Varnum Poor trok in de tweede helft van de 19de eeuw als journalist langs de Amerikaanse spoorwegen. In 1868 publiceerde hij er met zijn zoon de Manual of the Railroads of the United States over, een bijeenraping van de financiële data over de florerende spoorwegindustrie. Binnen korte tijd gingen 2.500 exemplaren van het vuistdikke handboek over de toonbank, voor 5 dollar per stuk.

(..)

Ook Moody’s en Fitch bloeiden in die periode op. Essentieel is dat de investeerder toen betaalde voor het advies. In plaats van zelf de reis naar het Westen te maken en de boeken in te zien, besteedden investeerders dat uit.

Daar kwam in 1970 verandering in met de uitvinding van geavanceerde kopieermachines. De vrees bij de kredietbeoordelaars bestond dat investeerders de vuistdikke rapporten door het kopieerapparaat zouden halen en minder genegen zouden zijn om te betalen. Het verdienmodel stond onder druk. De kantoren gingen op zoek naar een andere manier om geld te verdienen en kwamen uit bij bedrijven en landen in geldnood. Die lieten ze betalen voor de keuring van hun krediet. Immers zonder keuring zouden ze minder makkelijk aan geld komen.

(..)

(..)

(..)

Donderdag zocht de nieuwe Spaanse premier Mariano Rajoy zelfs zijn toevlucht tot een ex-topman van Lehman Brothers – nota bene de katalysator van deze crisis die miljoenen burgers in de wereld werkloos en dakloos heeft gemaakt en sommige Nederlanders zelfs hun kerstpakket heeft gekost. Luis de Guindos, die van 2006 tot het faillissement in 2008 hoofd van Lehman in Spanje en Portugal was, werd de nieuwe minister van Economische Zaken. Uiteraard wist hij in die tijd niets van de weddenschappen die op het hoofdkantoor in New York waren afgesloten op de ingestorte huizenmarkt.

De Guindos bevindt zich in Zuid-Europa in vertrouwd gezelschap. Mario Monti, de nieuwe premier van Italië, was sinds 2005 internationaal adviseur van Goldman Sachs, de graaibank der graaibanken. Voordat Monti bij Goldman kwam, was daar ook enkele jaren de andere Super-Mario van Italië actief: Mario Draghi. Die is nu de president van de Europese Centrale Bank en bezet daarmee de belangrijkste sleutelpositie in deze crisis.

(..)

De speculaties hebben alles te maken met een nieuw loket dat de ECB dinsdag opent. Banken kunnen daar tegen een zeer schappelijk rentetarief (1%) drie jaar lang geld lenen. Deze LTRO’s (Longer Term Refinancing Operations) zijn bedoeld om het bankwezen van voldoende liquiditeit te voorzien, nu de instellingen elkaar door onderling wantrouwen nauwelijks nog van kredieten voorzien.

Analisten vermoeden dat er een zogenoemde ‘carry trade’ gaat plaatsvinden. Banken kopen perifere staatsobligaties, die een hoog rendement opleveren (de tienjaarsrente in Italië is 6,5%, die in Spanje 5,2%). Vervolgens krijgen ze het bestede geld weer terug door de stukken in onderpand te geven bij de ECB, in ruil voor de bovengenoemde goedkope lening. Het verschil tussen de betaalde en de ontvangen rente kan oplopen tot ruim 5%: een marge waar een rechtgeaarde bankier geen nee tegen zegt.

Het feit dat Spanje vorige week met een veiling van staatsobligaties veel meer ophaalde dan gepland toont volgens enkele marktkenners aan dat beleggers vooruitlopen op LTRO’s. Ook de ontwikkelingen in de secundaire ontwikkelingen in de secundaire markt wijzen in die richting.

(..)

Feitelijk komt het erop neer dat banken staatsobligaties kopen met goedkoop geld van de ECB, die zelf al voor ruim €200 mrd aan perifere schuld heeft ingeslagen. (..) De carry trade is profijtelijk maar eveneens riskant. Als het sentiment op de markt draait, dalen de koersen van perifere staatsobligaties en eist de ECB extra onderpand op. Precies om die reden zijn er ook economen die verwachten dat banken de extra financieringsmogelijkheden van de ECB juist zullen gebruiken om uit te breiden in veilige schuldtitels van Duitsland en Nederland, zodat de toch al lage rente in deze landen nog verder daalt.

Banken in Italië en Spanje hebben allerlei redenen om wel in staatsobligaties van eigen bodem te stappen. Ze zitten er al zo zwaar in, dat een wanbetaling hun eigen vermogen zou wegvagen. Worden ze daar door de LTRO’s extra toe aangemoedigd, dan maakt dat de eurozone er niet gezonder op. Risico’s verplaatsen naar banken in landen die geen geld meer hebben om ze te redden: dat is een scenario dat ECB-president mario Draghi vast niet beoogt.

Verwijtbare nalatigheid (Media destijds vierkant achter euro)

(..)

Heeft de kwaliteitsjournalistiek haar prioriteiten wel op orde? Afgelopen weken spraken collega Paul Brill en ik met Nederlandse politici en topambtenaren die in de jaren negentig betrokken waren bij de geboorte van de euro. Ik las verslagen van Kamerdebatten, over de toelating van Italië en Griekenland. Dat was een tamelijk onthutsende ervaring, omdat je achteraf ziet welke enorme risico’s er zijn genomen. Maar vooral omdat nu blijkt wat bijvoorbeeld de media toentertijd hadden kunnen weten.

(..)

Oud-premier Kok, ex-minister Bot en topambtenaar Brouwer dachten al in de jaren negentig dat strafmaatregelen tegen landen die de euroregels overtraden niet zouden werken. Dat is de kern van de eurocrisis waar we nu in zitten. Waarom zat de journalistiek daar toen niet bovenop? (..)

(..) Hans Hoogervorst, toenmalig financieel woordvoerder van de VVD-fractie en bekend met Italië, wekte tezelfdertijd de woede van D66 met zijn uitspraak dat de Italianen, eenmaal bij de euro, de teugels meteen zouden laten vieren. Dat zomaar te zeggen getuigde van ‘gebrek aan respect’.

(..) In Amerika en Groot-Brittannië werden trouwens de weeffouten van de euro breed uitgemeten. En Jan Marijnissen, ere wie ere toekomt, stelde op grond van een NIPO-enquête vast dat een forse meerderheid van de bevolking de euro gewoon niet wilde. Hij bepleitte een referendum – tevergeefs.

(..) Europa was geen onderwerp van grote verontwaardiging zoals 130 rijden of een minister die ouders durft aan te spreken op hun verantwoordelijkheid. Integendeel, Europa was een goed, waar en mooi project waarbij niet al te veel kanttekeningen pasten. (..)

De journalistiek, voor zover betrokken, vocht aan de kant van de politici die de euro wilden. (..)

(..)

Volgens het gezaghebbende weekblad The Economist zou Nederland eigenlijk een A-status hebben. Qua schuldenlast staat Nederland er niet veel beter voor dan Spanje of Italië. In deze landen is de staatsschuld hoger, maar zijn de hypotheekschulden en de omvang van de financiële sector kleiner. Een cruciaal verschil tussen Nederland en deze zuidelijke landen is uiteraard dat onze concurrentiekracht veel groter is. (..)

(..)

De tweede route is dat de centrale banken uiteindelijk besluiten om door middel van monetaire financiering de economie weer aan de gang te krijgen.

Het lijkt erop dat de ECB geleidelijk aan deze keuze aan het maken is. (..)

Het openzetten van de geldsluizen brengt op termijn het risico met zich mee dat de inflatie zal stijgen. Als dat gebeurt, neemt de reële waarde van de schulden af. Daarmee lost het schuldenprobleem zich eigenlijk als vanzelf op. Er lijkt geen alternatief te zijn.

Toch vind ik het geen nette oplossing. Zonder enige democratische verantwoording besluiten de centrale bankiers dat de spaarders de rekening moeten betalen.

Jaap Koelewijn is hoogleraar corporate finance aan Nyenrode Business Universiteit

(..)

Het nog grotere raadsel is hoe de media dit gejammer maar blijven versterken en hun analytische taak verzaken.

(..)

(..) Maar in plaats van te analyseren wat de inzet is, komt de onvermijdelijke Arnoud Boot ons weer voorbereiden op een volgende onvermijdelijke teleurstelling, te weten dat de regeringsleiders weer te weinig zullen doen en te laat. ‘Het is om je dood te schamen’, huilt Wim Boonstra in dit koor mee (FD van 1 december).

Mag ik erop wijzen wat de situatie zou zijn als Merkel gedaan had wat zowat alle economen en andere cijfermeesters al anderhalf jaar van haar eisten, namelijk meteen de markten ‘geruststellen’?

Dan had die aanfluiting van een Berlusconi nog rustig in zijn Quirinaal gezeten. Dan was er in Griekenland geen enkel begin gemaakt met de inrichting van een behoorlijke en rechtvaardige belastingadministratie of een vernieuwing van het politieke bedrijf.

(..)

Het is van de dolle dat iemand als oud-minister van Financiën Hans Hoogervorst nu ineens roept dat de euro ‘een misgeboorte is geweest’.

(..)

(..) De huidige krachtmeting gaat in laatste instantie hierom: krijgen wij, krijgt Europa (want dat zijn wij), die ontketende markten en de aan hun geneugten en gemakken verslaafde machthebbers weer onder de knie?

(..)

Als volgende week vrijdag weer niet de beslissende slag geleverd wordt, dan komt die later. (..) W.T. Eijsbouts doceert Europees recht in Leiden en Amsterdam.

(..) Het eerste is een plan om gemeenschappelijke staatsobligaties voor de eurozone te introduceren, hetgeen gisteren door voorzitter Barroso van de Europese Commissie werd gelanceerd. Als dit plan voor Duitsland al te ver gaat, wacht dan maar op het tweede idee: het inzetten van de Europese Centrale Bank als ‘lender of last resort’ voor de eurozone. (..)

Nu is die rol van de ECB er in zekere zin natuurlijk al lang. Er staan voor vele honderden miljarden aan wankele staatsobligaties op de balans die door commerciële banken in onderpand zijn gegeven in ruil voor liquiditeit. Daar bovenop bedragen de directe steunaankopen van staatsobligaties, waar de ECB is overgegaan, nu opgeteld al 195 miljard euro. Om dat laatste bedrag even in perspectief te zetten: meest recente schatting van de Commissie voor het gemiddelde begrotingstekort van de eurozone in 2011 is 4,3 procent van het bbp. Dat totale bbp is 9.000 miljard euro. Dat geeft een totaal begrotingstekort van 390 miljard. Het is toeval, maar de ECB heeft dus al de helft van het totale financieringstekort van de eurozone-landen van 2011 voorgeschoten.

Hier valt wel iets op af te dingen: ten eerste koopt de ECB de staatsleningen niet rechtstreeks van de overheden. Ten tweede is de werkelijke financieringsbehoefte groter dan die 390 miljard, omdat ook aflopende staatsleningen moeten worden geherfinancierd. En ten derde zijn de aankopen van de ECB selectief geweest – recent vooral Italiaans en Spaans papier.

Maar netto blijft de conclusie overeind. Frankfurt schiet nu al de helft van de begrotingtekorten voor. Nu heet dat pas monetaire financiering als de waarde van die staatsleningen op de balans van de ECB daalt, en dat verlies vervolgens ook daadwerkelijk wordt genomen. Maar het blijft wonderlijk dat de ECB al lang doet wat de markt verlangt.

Is dat ironie? Zeker. De ECB doet wat de markt wil, maar mag dit geen beleid noemen: dan dwing je het Duitse Constitutionele Hof om in actie te komen en te zeggen dat het niet mag. De resulterende onduidelijkheid maakt intussen de situatie in de eurozone alleen maar erger. (..)