(..)

(..)  Uit het jaarlijkse salarisonderzoek van de Volkskrant komt echter ook een ander, meer positief beeld naar voren. Bedrijven hebben de vertrekpremies de laatste jaren flink teruggeschroefd. De vaste salarissen worden maar bij enkele bedrijven substantieel verhoogd. De bonussen lijken de prestaties van het bedrijf beter te weerspiegelen. En rare trucjes om met gegarandeerde regelingen het inkomen op te schroeven, blijven tegenwoordig veelal achterwege.

(..)

(..)

In 1984 promoveerde Wilterdink op het proefschrift Vermogensverhoudingen in Nederland. Daarin liet hij zien dat in het eerste driekwart van de twintigste eeuw de sociale ongelijkheid in het Westen gestaag was afgenomen. Die nivellering trad op doordat binnen nationale staten verschillende maatschappelijke groeperingen steeds meer op elkaar aangewezen waren. Elites werden afhankelijker en daardoor kregen onderlagen meer macht. Nog geen tien jaar later, in 1993, hield hij zijn oratie als hoogleraar in Utrecht. Daarin onthulde hij dat de inkomens- en vermogensongelijkheid vanaf 1983 weer toenam. De mate waarin varieerde per land, maar de trend gold voor alle westerse landen.

Die toenemende ongelijkheid, betoogde hij, hield verband met processen van internationalisering, vooral op economisch gebied. Daardoor zijn de machtsverhoudingen in de samenleving veranderd ten gunste van het bedrijfsleven. (..)

Intussen heeft de wereld de diepste recessie beleefd sinds de jaren dertig. In zijn dissertatie schreef Wilterdink dat recessies de neiging hebben sociale ongelijkheid te verminderen. Hij liet zien dat de Grote Depressie van de jaren dertig en de Tweede Wereldoorlog perioden waren van relatief sterke nivellering. In deze perioden van crisis gingen veel grote privévermogens in omvang achteruit, zowel absoluut als ten opzichte van kleinere vermogens. Zo bezat de vijf procent rijkste Nederlanders in 1930 74 procent van het totale vermogen. Door de Grote Depressie was dat aandeel in 1935 gedaald tot 68 procent.

In de afscheidsbundel voor Wilterdink laat de Amsterdamse socioloog Olav Velthuis zien dat dit verhaal niet opgaat voor de jongste kredietcrisis [zie inzet]. Na 2008 is de vermogensongelijkheid tegen de verwachting in, en in tegenspraak met Wilterdinks these over het nivellerende effect van crises, toegenomen. Dat komt in de eerste plaats, schrijft Velthuis, omdat het aandelenbezit nu breder onder de bevolking is verspreid dan vroeger. Er is nu minder concentratie van aandelen bij de grotere vermogensbezitters, zodat malaise op de beurs hen minder hard raakt. Bovendien was de daling van de aandelenkoersen door snelle, grote geldinjecties van de overheid in het bankwezen minder heftig en korter van duur dan in de jaren dertig. Daar staat tegenover dat de kleinste vermogens vooral bestaan uit woningbezit. Door de crisis zijn de huizenprijzen sinds 2008 met 7,7 procent gedaald terwijl de hypotheekschulden hoog bleven, wat aan de onderkant leidde tot negatieve vermogens.

Wilterdink: “Velthuis’ bevindingen zijn belangrijk. Ze bevestigen mijn stelling dat er een structurele omslag heeft plaatsgevonden in onze samenleving en dat de nieuwe trend recessies overstijgt. Dat komt ook door de politiek. Anders dan in de jaren dertig heeft de overheid meteen enorme kapitalen ter beschikking gesteld om de banken te redden, wat juist de bezitters in hoge mate ten goede is gekomen. Je kunt zeggen dat dit is gebeurd met het oog op de hele nationale economie, maar het heeft juist de rijkeren, de vermogensbezitters beschermd.”

(..)

De Amerikaan Bowen Paulle biedt in de bundel tegenwicht tegen de trend om alles te verklaren met cultuur. Hij bespreekt Amerikaans onderzoek waaruit blijkt dat het ouderlijke milieu een spectaculaire invloed heeft op de woordenschat en taalvaardigheid van het kind. Wilterdink kan dat onderzoek waarderen: “Paulle vergeleek voor zijn dissertatie een school in de Bronx met een school in de Bijlmer, allebei achterstandsscholen. Hij zag enorme overeenkomsten in het gedrag van die kinderen, al is het in de Bronx net een graadje erger dan hier. Dat er verschillende ‘culturen’ bestaan, bleek alles te maken te hebben met klassenverschillen.”

(..)

Kredietcrisis heeft de minst vermogenden verzwakt

Opvallend genoeg heeft het beursfiasco nauwelijks impact op de vermogensongelijkheid: in 2009 bezaten de 717.000 meestvermogende Nederlanders 685 miljard euro, oftewel 56,7 procent van het totale vermogen in handen van Nederlandse huishoudens. Dat is slechts een procent minder dan net voor de crisis en zelfs gelijk aan het percentage in 2008.

Bovendien: die afname met een procent past in een langetermijntrend die in 1993 al is ingezet en heeft met de crisis dus wellicht weinig van doen.

Andere vermogensgroepen laten evenwel een ander beeld zien: de hogere middenklasse, die ik hier definieer als de twee decielen die volgen op het meestvermogende deciel (dit zijn dus de dertig procent meestvermogenden van Nederland minus de tien procent meestvermogenden), heeft zijn positie in de vermogenshiërarchie versterkt. Ook dat is een langetermijntrend, die door de crisis niet wordt doorbroken. In 1993 had de hogere middenklasse nog 28,8 procent van de totale vermogens in Nederland, in 2009 was dat gegroeid tot 33,4 procent.

Een andere opvallende ontwikkeling die na de crisis plaatsvindt, is de scherpe daling van de toch al negatieve vermogens onder aan de ladder: de tien procent minstvermogenden stonden in 2008 36 miljard in het rood (dat wil zeggen: de totale schulden van deze 717.000 huishoudens waren groter dan hun bezittingen), en dat loopt met maar liefst 74 procent op naar 62,8 miljard euro schuld.

(..)

In een grote meerderheid van de industriële landen blijken de beschikbare reële inkomens van huishoudens duidelijk uit elkaar gegroeid tussen medio jaren tachtig en 2008, onthult een voorbeschouwing van de OESO. De rijkste 10 procent van de huishoudens boekten aanzienlijk meer verbetering dan de armste 10 procent. In de VS en het Verenigd Koninkrijk, landen met grote ongelijkheid, groeide het verschil met jaarlijks 1,4 respectievelijk 1,2 procentpunt.

Maar juist de landen met een gelijkmatiger opbouw maken een inhaalslag, observeert de OESO. In Zweden groeide het verschil tussen laagste en hoogste 10 procent met 2 procentpunt per jaar, in Duitsland met 1,5 procentpunt, in Noorwegen met 1,3 procentpunt.

(..)

Maar ook bij ons is de ongelijkheid toegenomen. De OESO becijfert het groeiende verschil tussen de bovenste en de onderste 10 procent huishoudens op 0,9 procentpunt. Vorig jaar constateerde het Centraal Planbureau (CPB) al dat de ‘bonusklasse’ aan de top van het bedrijfsleven duidelijk afstand had genomen van de rest van Nederland. De jaarlijkse edities van het ‘bonusoproer’, nu met de top van ING in de hoofdrol, illustreren permanent sluimerend ongenoegen.

Het OESO-onderzoek maakt ook duidelijk dat de structurele veranderingen die de ongelijkheid aanwakkeren en die het CPB ook noemde, zich internationaal manifesteren. Zoals het feit dat hoger opgeleid, internationaal mobiel kader een betere beloning krijgt. Dat er extra druk is ontstaan op lonen van lager opgeleiden door uitbesteding van activiteiten naar lagelonenlanden. Maar ook dat de groei van het aantal eenpersoons huishoudens leidt tot grotere verschillen, terwijl de trends op de huwelijksmarkt hoger opgeleiden in de kaart spelen.

Liefde is niet blind, constateerde demograaf Jan Latten in 2005 bij zijn aanstelling als hoogleraar aan de Universiteit van Amsterdam. „Partnerkeuze is vooral een uitsortering op gelijkheid.” Opleiding is kennis en kennis laat zich in de economie soepel vertalen in meer geld. Latten: „Sinds het opleidingsniveau van vrouwen stijgt en hoog opgeleiden met elkaar trouwen groeit het aantal huishoudens met een dubbel kenniskapitaal.”

(..)

Dit blijkt uit onderzoek van de Volkskrant naar de salarissen van bestuursvoorzitters bij 21 van de 25 bedrijven uit de Amsterdamse beursgraadmeter AEX. (..)

(..)

(..)

(..) Na een reorganisatie die honderden miljoenen heeft gekost, mag PGGM nu concurreren, maar voorlopig heeft deze splitsing tussen pensioenfonds en uitvoeringorganisatie de werknemers in de zorg veel geld gekost en weinig opgeleverd. Hun pensioen wordt nog steeds verplicht bij PGGM gestort. Het enige tastbare resultaat van deze ‘valse concurrentie’ is dat PGGM van de Balkenende-norm verlost is.

Net zoals Wim Kok en Lodewijk de Waal de miljoenensalarissen bij ING goedkeurden, hebben de tientallen vakbondsleden en andere PGGM-bestuurders – met daarboven nog een aantal lagen met PFZW-vertegenwoordigers – een directiesalaris van 491.000 euro inclusief een bonus van 68.000 euro goedgekeurd. Alleen het vaste salaris is ruwweg 20 keer het salaris van de gemiddelde verpleegkundige die zijn geld moet storten bij het pensioenfonds.

(..)

(..)

Yvonne van Dam is werknemer in de zorgsector en lid van de AbvaKabo.

Met haar voornamelijk universitair/academische rekruteringveld heeft de nieuwe be­drijfselite een minder benauwd karakter dan het oude netwerk. De basis is breder, hoewel nu ook weer niet zo veel. De old boys kwamen uit een reservoir van twee pro­cent van de bevolking, met afkomst als onderscheidend kenmerk. De academische topmanagers van nu komen voort uit een universitaire kweekvijver die in hun studie­tijd rond vier procent van de bevolking besloeg. Ook de moderne bedrijfselite blijft dus een elite. En het mag dan iets gemakkelijker zijn om vanuit de lagere en middenklas­sen tot de bedrijfselite door te dringen – vroeger moest je daarvoor boven je stand hu­wen, nu is het een kwestie van een diploma halen – ook in het opleidingsniveau blijft zoals bekend een klasseneffect zichtbaar. Hoger opgeleiden komen nog altijd vaker voort uit gezinnen met hoger opgeleide ouders, en ook in de partnerkeuze speelt oplei­dingsniveau een rol (voor de neiging om iemand met hetzelfde opleidingsniveau te hu­wen is zelfs een term bedacht, namelijk ‘opleidingshomogamie’).

(..)

Een van de grote discussiepunten rond topmanagers is de hoogte van hun beloning. Analyses daarvan concentreren zich vaak op de beursgenoteerde bedrijven. Volgens het CBS zit daar inderdaad de grootste stijging. De topbeloningen namen er in de ja­ren 1999-2005 toe met negen procent tegen vijfenhalf procent bij niet-beursgenoteerde bedrijven. Het salarisniveau van de gemiddelde Nederlander bleef daar met een stijging van drie procent (en dat van een toch al veel lager bedrag) fors bij achter.

(..)

. Tegenwoordig kunnen bestuursvoor­zitters net als voetbaltrainers elk mo­ment de laan uitvliegen. Hun gemiddelde zittings­duur bij Nederlandse beursgenoteer­de bedrij­ven is net iets meer dan vijf jaar – bijna de helft van die van eind jaren tachtig.

(..)

Er zijn nog twee andere redenen te vermoeden achter de stijging der topsalarissen. In de tijden van het old boys netwerk vormden commissariaten een leuke bijverdienste. (..)Verder hebben toplieden minder mogelijkheden tot handel in aandelen handel met voorkennis. Tot begin jaren negentig was dergelijke handel niet strafbaar. Topmanagers, die via het old boys network over veel insider kennis beschikten, kon­den daar op legale wijze flink van profiteren. Die voorsprong zijn ze nu goeddeels kwijt.

(..)

(..) Maar het kapitalisme zelf is het beste wat we hebben. Het wordt alleen misbruikt door sommigen om de maatschappij te plunderen. (..)

„De mythe dat het kapitalisme de wereld rijker gemaakt heeft. Voor zover er al sprake is geweest van toegenomen rijkdom, is die toegevallen aan een kleine groep mensen die het toch al goed hadden. Kapitalisten hebben hun systeem verdedigd door te zeggen dat de vrije markt de economische groei zou doen toenemen. Dat is feitelijk onjuist. In de jaren voor de grote liberaliseringsgolf was de groei hoger dan in de periode van extreme vrijhandel. Het hele idee dat daarmee ook de armen meegetrokken zouden worden in toenemende welvaart is een illusie gebleken.”

(..)

Wat is wat u betreft de grootste mythe over het kapitalisme?

„Dat markten objectieve stelsels zouden zijn. Dat is een misvatting. Het zijn politieke constructies waarvan de makers spelregels bedacht hebben die in hun voordeel werken. Economie is geen exacte wetenschap zoals natuur- of scheikunde.”

(..)

De Zuid Koreaan Ha-Joon Chang (Hanja, 1963) werkte bij verschillende organisaties zoals de Wereldbank en Oxfam. Hij is nu verbonden aan de Universiteit van Cambridge.

(..)

De nieuwe elite wordt samengesteld uit de knapste koppen die in open werving zijn geselecteerd door de beste scholen: the best and the brightest.

Zou het? Driekwart van de studenten op de business schools in Engeland en de VS komt van particuliere scholen, die voor de grote meerderheid van scholieren onbetaalbaar zijn. Zij zijn dus de studenten met de rijkste ouders. Zouden er op goedkopere scholen niet ook heel wat bovenste beste brightest rondlopen?

Eenmaal in functie dragen de nieuwe leiders een ontzagwekkende verantwoordelijkheid voor duizenden mensen en miljarden dollars. Daarvoor moeten zij ook navenant beloond worden. Dat is waar, maar is het een argument om ze daarom vele tientallen miljoenen uit te keren?

De machinist van de hogesnelheidstrein rijdt dagelijks op en neer naar Parijs met twee keer duizend passagiers, elk verzekerd voor, zeg, een miljoen. Hij is verantwoordelijk voor tweeduizend levens en twee miljard euro, per dag. Wanneer hij ’s avonds uit Parijs arriveert op spoor 13a staat dan ook de stationschef klaar met twee miljoen contant voor de machinist, als bonus van de dag. Of vergis ik me nu?

(..) Die financiële papieren zijn ingewikkeld, knap ingewikkeld zelfs, maar zo moeilijk als de spelregels van, zeg, het bridgespel, zijn ze nu ook weer niet. (..) Gecompliceerd zijn de kansberekeningen waarmee de waarde van het product wordt becijferd. Maar achteraf blijkt dat de gegevens waarop die berekeningen gebaseerd werden grotendeels vervalst waren en dat de coëfficiënten alleen golden voor de juichstemming van een opgaande markt en alle betekenis verloren bij dalende en instortende koersen. Die treurige constatering geldt voor de meeste kwantitatieve modellen waarmee de quants, die bollebozen uit Harvard en MIT, die whizz kids, die wonderkinderen van de rekenmachine, kwamen aanzetten.

Al zijn die financiële producten helemaal niet zo ondoorgrondelijk als ze worden voorgesteld, voor de best and the brightest waren ze te moeilijk. Menig bankier is er met open ogen ingetuind en onze allereigenste ABN Amro of ING zouden onder hun schuldenlast bezweken zijn als ze niet door de overheid (die in de marktistische theorie heemaal geen rol hoort te spelen) nog net gered waren.

(..) Nu is nog te bewijzen dat die waardestijging inderdaad aan de topman kan worden toegerekend en waar te maken dat dit bedrag hem daarom ook als beloning toekomt. Tentamenvraag voor de hoogste klas van de business school: waar vind je een sponsor voor dit onderzoek?

(..) Soms wordt een koppelaar ingehuurd, een head hunter, die op zoek gaat naar een geschikte partij in zijn uitgebreide kennissenkring, precies zoals dat tot in de vorige eeuw in aanzienlijke kringen gebruikelijk was bij het vinden van een gepaste huwelijkskandidaat. Bij gevorderde marktisten is de vrije markt vooral bedoeld voor anderen.

Hoezeer men in die kringen ook zegt te hechten aan cijfers en harde feiten, als het om de keuze van de hoofdman gaat, prefereert men pure poëzie: de leider moet ‘doortastend zijn, visionair, vertrouwen uitstralen en overwicht’. De heldendichten van Homerus steken er bleekjes en pips bij af. (..)

Die zinsbegoochelende, fantasmagorische bedragen die de topfunctionarissen zich voor bewezen diensten als eindejaarsfooi laten toeschuiven, waren volgens de verstrekkers ‘marktconform’. Ze bedoelen dat een ander bedrijf dezelfde man ongeveer evenveel aan bonus zou betalen en dat ze dus wel moeten, willen ze hem binnenshuis houden. Ze laten zich dus chanteren, en maar al te graag.(..)

(..) De grote, internationale ondernemingen ontlenen hun macht voor een aanzienlijk deel aan het chanteren van de regering in het ene land door te dreigen met vertrek naar een ander land. (..)

(..)

Nu waren er ook wel speculanten die vermoedden dat de huizenmarkt zou instorten en die dus speculeerden ‘a la baisse’: (..) En Goldman Sachs vond onder zijn eigen cliëntèle willige kopers van het pakket bedorven leningen. Balletje, balletje.

Bij diezelfde bank wordt gehandeld met supersnelle computers die in duizendsten van seconden een miniem koersverschil kunnen opsporen en een passende handelsorder afgeven. Een wonder van programmering, een mirakel van techniek. Wat blijkt? De bank kreeg van de beurs inzicht in het koersverloop met een duizendste voorsprong op alle anderen. Dat was dus handel met voorkennis.

(..)

Dat stelt het Centraal Bureau voor de Statistiek dinsdag in de studie ‘De Nederlandse samenleving 2010’.

Hieruit komt naar voren dat Nederlanders door de bank genomen tevreden mensen zijn. Tegelijkertijd is echter sprake van soms flinke verschillen tussen groepen. Die hangen vaak samen met inkomen en opleiding. Mensen met een goede opleiding hebben meer vertrouwen in hun medemens, hebben een hoger inkomen, leven langer in goede gezondheid en worden ook ouder.

(..)

(..) Daar staat 2% tegenover die over meer dan een miljoen beschikt. Bij die laatste groep telt ook het nettovermogen in een eigen woning mee. (..)

(..)

Nederland heeft te weinig topondernemers, te weinig snelle groeiers en te weinig innoverende bedrijven. „Terwijl we die voor de toekomst van ons land wel hard nodig hebben”, zegt SER-Kroonlid Mirjam van Praag.

(..)

(..)

Is succesvol ondernemerschap een gave of gewoon hard werken?

„Ik verander de vraag. Kun je ondernemen leren? Wat beïnvloedt succes? Ambitie, doorzettingsvermogen, de bereidheid om risico’s te nemen, dat zijn karakteristieken die je niet kunt leren. Maar technisch inzicht en analytische vaardigheden wel. Daar levert een jaar doorleren winst op. Wie doorleert doet het beter. In Nederland is bijvoorbeeld het percentage hoogopgeleiden onder ondernemers gelijk aan dat van de hele bevolking. Maar onder succesvolle ondernemers is het aantal academici 62 procent en het aantal HBO’ers nog eens 28 procent. Dat is volstrekt het tegenovergestelde van wat mensen denken. Dat hebben we onderzocht. Mensen denken vaak dat opleiding niet erg belangrijk is voor ondernemers. Mensen staat het type Hennie van der Most voor ogen, de intuïtieve ondernemer met niet veel meer dan lagere school. Zulke ondernemers zijn er, maar zij zijn uitzonderingen.”

(..)

(..)