(..)

(..)

Bij minister Ivo Opstelten van Veiligheid en Justitie zijn de afgelopen weken volgens ingewijden meerdere sollicitatiebrieven binnengekomen, maar alleen naar de brief van Rinnooy Kan is serieus gekeken als alternatief voor droomkandidaat Donner.

(..)

Op 20 oktober meldde NRC Handelsblad dat een substantieel deel van de 54 staatsraden ‘een voortreffelijk alternatief’ zag in Alexander Rinnooy Kan. (..)

(..) mist wezenlijke praktijkervaring in parlement of kabinet (politiek). (..)

(..)

Volgens financieel strafadvocaat en rechter-plaatsvervanger Joost Italianer is het met de vervolging van internationale omkoping ‘belabberd’ gesteld, omdat de overheid economische belangen van bedrijven laat prevaleren boven de wet. ‘Nederland is een handelsland.

(..)

Eind mei bracht de internationale organisatie Transparency International (TI) een somber rapport uit over Nederlandse vervolgingen van internationale omkoping.

(..)

Italianer is het met de kritiek eens. ‘We hebben het altijd over de strenge fraudewetten in Amerika en Engeland, maar wij hebben grosso modo dezelfde bevoegdheden.

(..)

Sterker nog: in Nederland was het voor 2001 zelfs aftrekbaar van de belasting.’

(..)

(..)

Waaróm overheerst het Westen de wereld al zo lang? Het blijft een intrigerende vraag, de bron van een apart genre academische studies en bespiegelingen. De Britse archeoloog en klassiek historicus Ian Morris (1960) levert een originele bijdrage aan die sectie: Why the West Rules – For Now, in vertaling verschenen als De val van het Westen.

Morris schrikt er niet voor terug bij het begin te beginnen: 14 duizend jaar voor het begin van onze jaartelling. Evenmin is hij huiverig voor een blik in de toekomst – liefhebber van science-fiction die hij zegt te zijn. Dat ‘for now’ duurt tot 2103, schrijft hij plompverloren: dan zal het Oosten het Westen definitief hebben ingehaald.

Ingehaald? Met wat? Ingehaald op een schaal die Morris heeft uitgewerkt tot een grafiek voor de gehele bekende geschiedenis en prehistorie: de sociale ontwikkelingsindex. Hij koos vier criteria: de mate waarin een samenleving energie aan de natuur onttrok voor voedsel en de rest; de mate van organisatie met als testvoorbeeld de verstedelijking; het vermogen informatie te verzamelen en door te geven; het vermogen tot oorlog voeren.

In elke categorie gaf hij punten op een schaal van 0 tot 250. Voor de afgelopen eeuw kon hij tamelijk exact zijn; voor eerdere perioden maakte hij schattingen. Er komt een grafiek uit, die zich naar de toekomst laat doortrekken.

Uit die grafiek blijkt dat het Westen en het Oosten in grote lijnen dezelfde ontwikkeling hebben doorgemaakt, al begon het Westen tweeduizend jaar eerder, na het eind van de IJstijd. En wel in het gebied tussen de Tigris en de Eufraat – jawel, Irak – omdat daar na het ijs de meeste plantenrijkdom te vinden was, de Tuin van Eden. Vele millennia veranderde er weinig aan de westerse voorsprong, tot ruwweg 750: daarna deed het Oosten het duizend jaar lang beter dan het Westen. Maar vanaf 1750 gebeurde er iets spectaculairs met de grafiek: die buigt steeds scherper omhoog de afgelopen twee eeuwen. Dat komt uiteraard door de industriële revolutie in Europa.

(..) biologie en sociologie werpen licht op de overeenkomsten tussen Oost en West, schrijft Morris, terwijl we zoeken naar het verschil. Blijft over: geografie. (..)

(..)

De sociale ontwikkeling volgt een patroon, schrijft Morris, die hij de ‘paradox van ontwikkeling’, noemt, de dialectiek zou je ook kunnen zeggen. Het succes roept tegenkrachten op, bijeffecten die het succes ondermijnen. Bijvoorbeeld: betere landbouw maakt bevolkingsgroei mogelijk, maar er komt een moment dat er te veel mensen zijn en honger toeslaat. Morris noemt vijf factoren die gedurende de millennia een ondermijnende rol speelden: hongersnoden, epidemieën, ongeorganiseerde migratie, verval van staten en klimaatverandering, de ‘vijf ruiters van de apocalyps’.

Daar tegenover staat de creativiteit van de mens. Daarover heeft de auteur een ‘Morris Theorem’ opgesteld (deels geleend van de sciencefictionschrijver Robert Heinlein): ‘Verandering wordt veroorzaakt door luie, hebberige, bange personen op zoek naar gemakkelijkere, lucratievere en veiliger manieren om dingen te doen. En die zelden beseffen wat ze doen.’

Onder druk der omstandigheden vinden mensen vaak verrassende oplossingen. En soms ook niet.

Succesvolle samenlevingen in het verleden liepen steeds tegen een plafond op – volgens Morris niet toevallig in Oost en West rond dezelfde puntentotalen op zijn index. Dan moest er iets drastisch gebeuren of er volgde een tijdperk van verval, zoals na het Romeinse Rijk. In Europa was zo’n doorbraak de uitvinding van de kolengestookte stoommachine. Geografie bepaalde dat het in Europa gebeurde, betoogt Morris: daar waren de kolen, daar was de Atlantische Oceaan, het toenmalige centrum van de wereldhandel.

En nu zit het Westen weer tegen een plafond. Is er een uitweg? Morris presenteert twee mogelijkheden: als er een atoomoorlog uitbreekt, zal de Nacht over de aarde neerdalen, en uit de sciencefiction put hij de mogelijkheid van een integratie van mens en machine, zodat toekomstige generaties niet meer hoeven te sterven. (..)

Dat branieachtige in de toekomst kijken kwam hem op meesmuilende kritiek te staan, zoals van de politiek filosoof John Gray in The New Statesman. Die moet toch al niets hebben van het terugbrengen van de geschiedenis tot modellen en alomvattende theorieën. Maar in feite rekent Morris juist met zulke theorieën af. De pogingen de westerse dominantie te verklaren uit de superieure bagage – of het nu het christendom, de Verlichting of het kapitalisme is – kwamen vooral van sociologen en politicologen.

Historici houden daar niet zo van. Die hebben het idee van de dominante ‘chaps’ verlaten, maar verlangen er geen andere dominante factor voor terug – liever halen ze er steeds meer hulpdisciplines bij om het beeld van de geschiedenis vollediger te maken. En complexer.

Morris hoort bij die laatste groep, al suggereert zijn polemische toon wellicht anders.

(..)

Dat verklaren 92 bestuurders en commissarissen van twaalf onderzochte bedrijven (..)

De studie is gedaan door drie wetenschappers van de Rijksuniversiteit Groningen.

De invloedrijkste bestuurder is de voorzitter van de raad van commissarissen, gevolgd door de bestuursvoorzitter.

Daarna volgen bestuurders en de rij wordt gesloten door de reguliere commissarissen.

(..)

Uit het onderzoek blijkt verder dat commissarissen minder beïnvloedbaar zijn en minder inschikkelijk zijn naarmate ze meer commissariaten hebben. Dat staat haaks op de gangbare trend in codes en wetsvoorstellen om het aantal commissariaten drastisch in te perken.

(..)

(..)

De verzekeraars moesten aan hun regierol wennen en deden wat bedrijven graag doen om onzekerheden te verminderen: fuseren. Vier partijen (Achmea, Uvit, CZ en Menzis) hebben nu 90 procent van de markt. Uit onderzoek van het Centraal Planbureau blijkt ook dat de garanties in het zorgstelsel voor verzekeraars in het voordeel werken van grote partijen.

Concurrentiewaakhond NMa, de Nederlandse Mededingingsautoriteit, heeft geen moeite met hun fusies, in tegenstelling tot schaalvergroting in de geestelijke gezondheidszorg of bij regionale ziekenhuizen. (..)

(..) Niet elk ziekenhuis doet meer alles, sommige zijn beter en zij krijgen het contract. En voor die betere zorg moeten sommige consumenten verder reizen. Als ziekenhuizen zulke samenwerking en onderling afgestemd gedrag zelf willen regelen, krijgen zij met de NMa te maken. Maar als de verzekeraar het met de ziekenhuizen regelt heet dat zorginkoop.

(..)

Dit bleek tijdens een gesprek in de Tweede Kamer donderdag. Aanleiding was de stelling van pensioenadviseur Frits Bosch in het televisieprogramma Zembla dat de fondsen door deze ‘pensioenroof ’ ¤800 mrd zijn misgelopen.

‘We hebben er in bijna ieder jaarverslag voor gewaarschuwd dat pensioenfondsen te weinig premies binnenkregen’, stelde de voormalig directeur van de Pensioen en Verzekeringskamer (nu opgegaan in de Nederlandsche Bank). Jean Frijns, voormalig directeur bij pensioenfonds ABP, zegt dat hij zich in het verleden ‘herhaaldelijk heeft verzet’ tegen de te lage premie die de overheid in het fonds stopte. ‘Uiteindelijk was het een bestuurlijke beslissing om akkoord te gaan.’

Het bedrag van ¤800 mrd werd door geen van de sprekers herkend.

Minister Henk Kamp zei eerder desgevraagd dat ABP ongeveer ¤30 mrd is misgelopen door de te lage premie. Directeur Guus Boender van Ortec denkt dat het voor de hele sector om ¤80 mrd gaat.

Bosch herhaalde zijn excuses voor de hoog uitgevallen schattingen die hij bij Zembla deed, maar bleef vasthouden aan zijn standpunten.

Naast dat de fondsen in de jaren negentig zijn uitgehold door de werkgevers, meent hij ook dat er geld verloren is gegaan doordat pensioenfondsen te veel risico’s namen door eenvoudig te veel in aandelen te beleggen. Hij wijt dit aan de modelmatige manier van werken van consultants en van de toezichthouder.

(..)

(..) Volgens de geheime diplomatieke post waar NRC Handelsblad en RTL Nieuws over beschikken, was het de afgelopen jaren in de ambtelijke top allerminst uitzonderlijk om de Amerikanen in te schakelen bij het bewerken van de PvdA. (..)

(..)

Sommige overheden – Australië voorop – flirten voortdurend met censuurmaatregelen die een griezelige gelijkenis vertonen met die van China. Europese overheden proberen al een aantal jaren tot keiharde wetgeving te komen om het illegaal delen van bestanden terug te dringen, met als mogelijk gevolg dat internetproviders het gedrag van hun gebruikers agressiever zullen gaan bijhouden.

In Groot-Brittannië hebben de inlichtingendienst GCHQ en het ministerie van Binnenlandse Zaken een surveillanceprogramma ontwikkeld dat de e-mails van iedereen kan lezen. Ze stellen met klem dat dit programma zich richt op terroristische en andere onwettige activiteiten. De Amerikaanse overheid zou binnenkort wel eens op een aantal fronten tegelijk op controle van internet kunnen aansturen.

(..)

Als blijkt dat internet helpt om afwijkende meningen te onderdrukken, bestaande ongelijkheden in de toegang tot de media te versterken, de vertegenwoordigende democratie te ondermijnen, een boevenmentaliteit te bevorderen, de privacy te schaden en ons minder goed geïnformeerd te maken, is het niet duidelijk hoe de bevordering van die zogenaamde internetvrijheid nu precies zou moeten bijdragen tot de bevordering van de democratie.

Het zou ook kunnen dat internet niets van dit alles doet. Belangrijk is wel om te erkennen dat de discussie over de gevolgen van internet voor de democratie nog niet is afgelopen en niet te doen alsof de uitkomst al bijna vaststaat.

(..)

(..)

Het idee van een ‘kabinet op afstand’ leeft in de hoogste kringen al langer, mede uit onvrede met de kwaliteit van de huidige politici, zegt hoogleraar en SER-Kroonlid Louise Fresco, die deze zomer zelf wordt genoemd voor zo’n ploeg. Een middenkabinet van ervaren mensen, gedragen door een gezaghebbend leider die boven de partijen staat. Iemand als Herman Wijffels, die hervormingen zou kunnen realiseren die nodig zijn om de crisis te overleven en de economie op koers te houden. ‘Niet zozeer een extra-parlementair kabinet, want dat zou de Kamer nooit accepteren’, zegt SCP-directeur Schnabel. ‘Maar een technocratisch kabinet, dat een aantal zaken goed kan regelen.’

Gedacht wordt met name aan een vierpartijenkabinet van PvdA, CDA, VVD en D66, een stabiele ploeg die grote dossiers zoals onderwijs, innovatie en Europa zou kunnen aanpakken. Lijstjes circuleerden er ook, met daarop mensen als oud-minister Pieter Winsemius, de huidige minister Ivo Opstelten en Alcatel Lucent-baas Ben Verwaayen namens de VVD, de Amsterdamse korpschef Bernard Welten, oud-CDA-minister Cees Veerman, de scheidend AMC-topvrouw Louise Gunning-Schepers namens de PvdA, naast Rinnooy Kan, Louise Fresco, TNT-baas Peter Bakker en Scheepbouwer.

(..)

(..) Al is dat niet de lijn van partijleider Rutte. ‘Mark ambieerde nadrukkelijk het premierschap, en bij een zakenkabinet hadden de politiek leiders in de Kamer moeten blijven’, zegt VVD-prominent Frank de Grave.

(..)

Een opmerkelijke omslag van de werkgevers, want VNO-NCW-voorzitter Bernard Wientjes (VVD) en directeur Niek Jan van Kesteren (CDA) hebben publiek tegen Wilders geageerd, omdat hij de internationale reputatie van Nederland zou schaden. Van Kesteren: ‘Je moet op zeker moment je knopen tellen. (..)

(..)

(..) Koningin Beatrix benoemt oud-premier Ruud Lubbers als informateur, een vertrouweling, net als Tjeenk Willink. Lubbers moet, zeggen ingewijden, het kabinet op afstand binnenvaren, maar maakt volgens diezelfde ingewijden een kardinale fout, door VVD, CDA en PVV eerst apart de mogelijkheid van een rechtse coalitie te laten onderzoeken. Die grijpen hun kans.

(..)

Maar de elite krijgt nog een kans. CDA-onderhandelaar Ab Klink, murw van de kritiek van de CDA-mastodonten, blaast eind augustus de formatie op. Die avond, 31 augustus, is heel bestuurlijk Den Haag bijeen in het Johan de Witthuis aan de Kneuterdijk, voor het afscheidsdiner van CDA-fractievoorzitter Pieter van Geel. ‘Daar kon je zo 25 ministers recruteren’, zegt een aanwezige.

Terwijl de CDA-fractie in crisisberaad bijeen is achter de beroemde deur, gonst het in de zaal van opwinding: dat kabinet op afstand met even sterke als weldenkende bestuurders komt er nu wellicht alsnog. ‘De stemming was euforisch’, herinnert SCP-directeur Schnabel zich. ‘Nu zou het afgelopen zijn met het gedoogkabinet. Ik heb dat nooit geloofd. Het proces was te vergevorderd.’

(..)

De werkgevers hebben hun knopen dan al lang geteld; een technocratisch kabinet op afstand of zakenkabinet is voor hen niet aan de orde. Van Kesteren: ‘Waarom? Omdat je het parlement alleen maar in oorlogstijd buitenspel mag zetten. Omdat het naïef is te denken dat Rutte en Verhagen zouden zeggen: u heeft gelijk heren, wij kunnen het niet, hier zijn de sleutels van het Torentje. En omdat zo’n zakenkabinet een fiasco was geworden. Het had de kloof in de samenleving alleen maar groter gemaakt. Het was het mooiste cadeau voor Wilders geweest.’

‘Het is als met een staatsgreep: het idee was er maar het kwam niet in de organisatorische fase. Er is niemand geweest die het georganiseerd heeft. De elite vond het abject om met Wilders te regeren en dus moesten de notabelen het dorp redden. Maar die mensen hebben over het algemeen het contact met de werkelijkheid verloren. Men praat elkaar na. Er is een diepe drang om orde op zaken te stellen, een minachting voor politici. Die zijn kortzichtig, en zij weten het allemaal beter. Dat is pas echt elitair.’

Een kabinet op afstand zoals Tjeenk Willink wilde was ook eigenlijk vanaf het begin kansloos, omdat de fracties van de gevestigde partijen het niet wilden, zegt een betrokkene. (..)

Volgens SER-kroonlid Louise Fresco is de koe nooit bij de horens gevat. ‘Het idee van het zakenkabinet bleef voortdurend rondzingen, soms in halflacherige zin, soms serieus. Maar niemand durfde het initiatief te nemen. Er was geen autoriteit die de regie voerde. Het kwam er dus niet van.’

(..)

(..)

Ondertussen moet er nog wel een vuiltje worden weggewerkt. Zowel voorzitter Wientjes als directeur Van Kesteren hebben voor de verkiezingen openlijk gewaarschuwd voor regeren met de PVV. Via bemiddeling van VVD-prominent Loek Hermans – tevens voorzitter van MKB Nederland – wordt er begin september afgerond met een etentje bij de Haagse le Bistrot de la Place, met Rutte, Verhagen, Wientjes, Hermans en Van Kesteren, om de laatste plooien glad te strijken voor het eindspel. Wilders is er niet bij.

Nu de slag gestreden is, likt een complete generatie van de elite zijn wonden. Veel tegenstanders van het gedoogkabinet hebben averij opgelopen: Tjeenk Willink, die eind komend jaar vertrekt al vicevoorzitter van de Raad van State en CDA-prominenten als Lubbers, Wijffels en Veerman. Ook SER-voorzitter Rinnooy Kan komt niet onbeschadigd uit het proces. (..)

(..)

De droom van een extra-parlementair kabinet is nooit helemaal dood, weet VNO-NCW-directeur Van Kesteren. ‘Als het kabinet valt over een akkefietje met de PVV, herrijst het idee. Zo gauw dit kabinet kraakt, zul je de sirenenzang van het elitekabinet weer horen klinken.’