Van de bedrijven met een rvc zegt een op de zes dat de raad matig tot slecht functioneert. Dit blijkt uit vandaag gepubliceerd onderzoek van BDO Accountants.

(..)

Bedrijven zonder rvc verwachten in meerderheid dat zo’n raad de besluitvorming vertraagt, waardoor kansen gemist worden. Bovendien zou discussie binnen het managementteam of met de accountant al voldoende kritische inbreng opleveren. De minderheid van de ondernemers die wel positief reageert, verwacht dat een rvc zal leiden tot een groter netwerk van potentiële klanten en opdrachten.

Dit wordt onderschreven door 33% van de bedrijven met rvc.

Van de ondernemingen mét een rvc meent 43% dat een rvc de kwaliteit van de bedrijfsvoering niet of nauwelijks positief beïnvloedt.

Twintig procent is ontevreden over de samenwerking, gezamenlijke daadkracht en effectiviteit van de rvc. (..)

(..)

Het totale aantal commissarissen in Nederland krimpt, in twee jaar is hun aantal met 7% afgenomen.

De vierduizend grootste bedrijven in Nederland hebben 280 minder commissarissen, zo blijkt uit onderzoek door Elite Research.

(..)

De gemiddelde leeftijd in Europa is 58,4 jaar. Met 54,1 jaar heeft Polen de jongste commissarissen in Europa. (..)

Volgens de headhunter moeten de raden van commissarissen van de grote Nederlandse bedrijven ook internationaler. Weliswaar komt 47 procent van de commissarissen bij Nederlandse bedrijven uit het buitenland, maar volgens Heidrick & Struggles zijn dit vooral Europeanen en Amerikanen. Een multinational zou deels een afspiegeling moeten zijn van de belangrijke afzetmarkten. (..)

(..)

Headhuntersbureau Spencer Stuart onderzocht de toename van buitenlandse bestuurders bij raden van bestuur van Nederlandse beursgenoteerde bedrijven. Van alle bestuurders kwam in 1999 14 procent uit het buitenland. In 2006 was dit gestegen naar een kwart en eind 2008 bedroeg dit percentage 31.

Maar inmiddels lijkt het tij te keren – niet alleen met de benoeming van Boer. Een aantal oer-Hollandse multinationals koos al eerder voor een Nederlander aan de top: Paul Polman volgde de Fransman Patrick Cescau op bij Unilever, Alexander Wynaendts de Amerikaan Don Shepard bij Aegon en Jan Hommen werd door de Nederlandse Staat bij ING neergezet om de Belg Michel Tilmant te vervangen. Philips koos deze zomer voor een Nederlander: Frans van Houten zal volgend voorjaar Gerard Kleisterlee opvolgen.

Is er sprake van een trend?

Ja, zegt Floris Croon, oprichter en voormalig partner van adviesbureau Boer & Croon en nog altijd bedrijfsadviseur. „Ik ken de statistieken niet precies maar ik beluister in kringen van commissarissen onmiskenbaar de hang naar Nederlanders, of in elk geval naar interne kandidaten. Men heeft hier en daar z’n bekomst van buitenlanders. Die functioneren binnen een Nederlands bedrijf toch lastiger. Ze hebben nu eenmaal minder begrip voor zaken als de ondernemingsraad en omgang met de overheid. En ze houden er een andere manier van besluiten nemen op na. Dat geeft spanningen.”

(..)

(..)

Volgens de president-commissaris, die anoniem wenst te blijven, is ook geld onmiskenbaar een factor bij de zoektocht naar een nieuwe topman. Nederlandse kandidaten zijn gewoon goedkoper. „Als je niet oplet zit je met Amerikanen twee keer zo hoog met het beloningspakket.”

(..)

(..)

(..) Om precies te zijn, het afgelopen decennium verving ieder jaar gemiddeld een vijfde van de Nederlandse beursfondsen de ceo, tegen 13% elders in de wereld.

In bijna de helft van de gevallen is sprake van gedwongen vertrek, tegen ‘slechts’ 27% bij buitenlandse bedrijven.

Dat blijkt uit onderzoek van adviesbureau Booz &Company naar ceo-opvolging in het bedrijfsleven.

In de VS en Japan is de verversing van de top vooral een gevolg van natuurlijk verloop, zoals pensioen of aangekondigd vertrek.

Europa scoort het hoogst met tussentijdse exits vanwege tegenvallende prestaties of verschil van inzicht, met Nederland als absolute koploper. De termijn van de Nederlandse topman is met 5,3 jaar dan ook aanzienlijk korter dan het wereldwijde gemiddelde van 7,5 jaar. Telecom en de financiële sector zijn de sectoren met wereldwijd het hoogste aantal vroegtijdige exits.

Dat Nederlandse bedrijven zo vaak wisselen, komt volgens onderzoeker Kees Cools onder meer doordat Nederlandse beursfondsen sinds 2003 tot de minst beschermde ondernemingen in de wereld behoren. (..)

Het lijkt erop dat Europa in de afgelopen vijf jaar een inhaalslag heeft gemaakt ten opzichte van de VS en Japan. Tussen 2000 en 2004 lag het percentage wisselingen met 10,8% beduidend lager dan in deze twee landen (respectievelijk 13,1% en 14,2%). (..)

Sinds 2005 halen Nederlandse bedrijven hun topman steeds vaker van buiten, ook in vergelijking met het buitenland. (..)

Het overgrote deel van de vertrekkende ceo’s komt nog altijd van binnen de onderneming (74%, tegen 80% elders), maar deze trend is dalende. (..)

Dat blijkt uit onderzoek van Elite Research in opdracht van deze krant naar de samenstelling van besturen bij vijfhonderd Nederlandse bedrijven.

Het aantal vrouwelijke bestuurders is in 2009 met 9% toegenomen, ruim boven het langjarig gemiddelde groei (sinds 1994) van 2%. Het is het derde jaar op rij dat sprake is van stevige groei.

In het commissariaat is al langer sprake van een structurele toename van vrouwen. Daar groeit het aantal al voor het vijfde jaar op rij, in 2009 met 5% bij een langjarig gemiddelde van 2%.

Dat het aantal vrouwelijke toezichthouders ook vorig jaar is gestegen, is opmerkelijk omdat het aantal buitenlandse bestuurders fors is teruggelopen. Circa de helft van de vrouwelijke bestuurders/commissarissen heeft een buitenlands paspoort. Weliswaar komen er minder vrouwen bij dan in 2008 en gaan er meer vrouwen uit, per saldo is de toename nog altijd hoger dan het langjarig gemiddelde.

Voor onderzoeker Jos van Hezewijk van Elite Research is dat reden om te spreken over een definitieve doorbraak. Van Hezewijk geeft als redenen ‘een effectieve lobby van topvrouwen als Neelie Kroes’. Met paginagrote advertenties vroegen deze vrouwen eind vorig jaar aandacht voor het glazen plafond. Er werd zelfs gesproken over quotering, wat zeker druk zette op bedrijfsbesturen.

Verder is het volgens Van Hezewijk thans ‘politiek correct’ vrouwen te benoemen en is het besef van de opbrengst van diversiteit groter. Tenslotte heeft Wouter Bos als minister in ruil voor staatssteun veel vrouwen voorgedragen als overheidscommissaris, zoals Tineke Bahlmann bij ING en Charlotte Insinger bij SNS Reaal.

Opvallend in de cijfers over 2009 is de verdere afname van het aantal buitenlanders in zowel bestuur als toezicht na hun snelle opmars begin deze eeuw. Bij beide gremia daalde dat aantal met 5%, na een explosieve duikeling (23%) in 2008 van het aantal buitenlandse commissarissen. Van Hezewijk is niet verbaasd. ‘Je ziet dezelfde trend als in 2002 bij het barsten van de internetzeepbel.’ Buitenlanders komen vaak mee als onderdeel van een overname. ‘Als het daarna spannend wordt, sluiten de rijen zich. Bedrijven vallen terug op het Nederlandse bestuurdersnetwerk. Buitenlanders stappen op en worden niet door buitenlanders vervangen. Ook ligt de overnamemarkt stil.’

De cijfers versterken de groeiende twijfels onder governance-experts over de toegevoegde waarde van buitenlanders in vooral de raad van commissarissen. Onlangs stelde Nyenrode-docent Steven Schuit vast dat vooral de president-commissaris de weg moest weten in het polderlandschap om effectief te zijn. Er is consensus dat het ABN Amro-debacle mede ontstond doordat de bank met de Amerikaan Arthur Martinez een buitenlandse chairman had.

Wat verder opvalt, is dat het aantal commissariatenverzamelaars na zeven jaar van forse daling weer toeneemt (+13% ). Na de introductie van de code-Tabaksblat, waarin een maximum aantal commissariaten van vijf werd geïntroduceerd – nam dat aantal af. Dat het nu weer stijgt, komt volgens Van Hezewijk omdat er door de huidige crisis nadrukkelijk om ervaring wordt gevraagd. Overigens zit volgens de onderzoeker bijna niemand van deze nieuwe groep ‘old boys’ boven het Tabaksblat-quotum. Het aantal old boys neemt toe, maar ze hebben elk een kleiner aantal commissariaten dan de vorige generatie.

De gemiddelde leeftijd van de commissarissen neemt ook weer – bescheiden – toe: van 58 naar 59. Dat vindt plaats na drie jaren van daling en illustreert het geringere verloop in die gelederen. Het aantal vroegtijdige vertrekkers daalde van 65% naar 59%, maar ligt nog altijd boven het langjarige gemiddelde van 52%. De belangrijkste reden voor aftreden is de code voor corporate governance. Deze code-Tabaksblat werkt proactief.

In directies en raden van bestuur lijkt sprake van teruggekeerde rust, zeker in vergelijking met het crisisjaar 2008. Zo is het verloop onder bestuurders fors gedaald en ligt het ver onder het langjarig gemiddelde. Ook onder ceo’s is het verloop fors gedaald en ver onder het langjarig gemiddelde. Uit de cijfers blijkt dat de gemiddelde leeftijd bij vervanging de laatst twee jaar is gestegen van 49 naar 51 jaar, wat erop wijst dat er relatief oude ceo’s worden aangetrokken. Het zijn tussenpausen die orde op zaken stellen en dan het stokje overdragen. Verder valt op dat in 2009 vooral jongere ceo’s het loodje leggen. De gemiddelde leeftijd van aftredende bestuursvoorzitters daalde sterk, van 57 jaar naar 54 jaar en het vroegtijdig vertrek, zoals bij bedrijfsreorganisaties, steeg van 60% naar 70%.

Voorzitter Susanne Stolte van het Nederlands Centrum voor Directeuren (NCD) is blij met de trend, maar ‘in absolute aantallen zijn vrouwelijke bestuurders nog zwaar ondervertegenwoordigd’.

Het stof van de eerste, grote overnamegolf in de Nederlandse energiesector is neergedaald. Essent en Nuon zijn in grote, buitenlandse handen gekomen; de kleinere broeders Delta en Eneco zoeken naar wegen om zelfstandig het hoofd boven water te houden.

Niettemin zijn er nog enkele buitenlandse giganten die, gewild of ongewild, de slag om Essent en Nuon hebben gemist en nadrukkelijk lonken naar een hap uit de Nederlandse energietaart. Komt er een tweede kans?

De strategische keuzes die zijn gemaakt, hebben tot veel wisselingen in het management van de Nederlandse energiebedrijven geleid.

‘Er gaan wel meer mensen weg bij dit bedrijf’, zei Ad Scheepbouwer droogjes, toen deze krant hem onlangs vroeg naar de abrupte verdwijning van twee zwaargewichten uit zijn raad van bestuur. Zo indrukwekkend als hun staat van dienst was, zo geruisloos waren de exits van eerst financieel directeur Marcel Smits in mei 2009 en daarna de voor E-Plus verantwoordelijke Stan Miller, in januari dit jaar.

(..)

De opvolging van Scheepbouwer, waarvoor alle vier bestuurders in de race zijn, doet de druk ondertussen steeds verder oplopen. (..)

(..)

De topbeloningen zijn in Nederland sinds het eind van de jaren ’90 volgens het CPB sneller gestegen dan de gemiddelde beloning, maar bleven wel duidelijk achter bij beloningen in Engeland en de Verenigde Staten. Toch is volgens het CPB de mobiliteit van de topbestuurders in die periode nauwelijks toegenomen en is het aandeel van buitenlandse bestuurders in de periode 1999-2005 constant gebleven op 8%. De lengte van het dienstverband van een bestuurder was in 2005 gemiddeld 10 jaar, niet anders dan in 1999.

(..)

Het CPB baseert zijn conclusies op een onderzoek naar 600 grote niet-financiële ondernemingen in Nederland, waarvan 10% beursgenoteerd. Ook bij de beursgenoteerde ondernemingen is de mobiliteit van de bestuurders niet toegenomen. De topbestuurder was in 1999 ruim acht jaar in dienst van een beursgenoteerde onderneming en dat was in 2005 net zo. Het aantal buitenlanders in het bestuur is in die periode met slechts 0,7 procentpunt afgenomen.

Uit de berekeningen van het CPB blijkt dat de beloning van de 0,1% van de Nederlanders met het hoogste inkomen uit arbeid sinds de jaren ’90 sneller is gestegen dan het gemiddelde loon. Tot 1998 bleef het aandeel van de top 0,1% stabiel op 1,3% van het totale looninkomen. In de jaren tot 2006 liep dat op tot 2%. De topbeloningen zijn in de periode 1999-2005 nominaal met bijna 6% gestegen, tegen ruim 3% voor het gemiddelde inkomen.

In die ontwikkeling is Nederland niet uniek en internationaal gezien behoort Nederland nog steeds tot de meer egalitaire landen. In Duitsland haalt de top 0,1% salaristrekkers 4% van het totale looninkomen binnen, in de VS is dat zelfs 8%. Bestuurders van Nederlandse bedrijven verdienen dertig keer het gemiddelde loon, in de VS is dat negentig keer.

De belangrijkste verklaring voor de stijging van de topbeloningen is volgens het CPB de groeiende schaalgrootte van bedrijven. De hoogte van de beloning blijkt nauw samen te hangen met de grootte en de internationale spreiding van een bedrijf. Het CPB ziet dan ook een direct verband tussen de globalisering van de economie, die leidt tot grotere en internationalere bedrijven, en de stijging van de topinkomens.

Opvallend is dat de beloning van bestuurders van beursgenoteerde ondernemingen veel harder stijgt dan die van ondernemingen die geen beursnotering hebben. Bij de beursgenoteerde bedrijven is de topbeloning in de periode 1999-2005 met 9% gestegen tegen 5,5% bij de niet-beursgenoteerde bedrijven.

Het CPB kan die stijging maar ten dele verklaren uit zaken als schaalgrootte en inflatie. ‘De resultaten suggereren dat de markt voor topbestuurders bij beursgenoteerde ondernemingen anders werkt dan bij andere ondernemingen’, aldus het CPB. Het planbureau legt nog wel een verband met het zogenoemde principaal-agentprobleem: naarmate de zeggenschap van de eigenaren van een onderneming zwakker is, zal er meer ruimte zijn voor bestuurders om zichzelf een hogere beloning toe te kennen. Bij beursgenoteerde ondernemingen, die vaak veel kleine aandeelhouders hebben, speelt dit probleem sterker.

(..)