Universiteitssteden in Nederland zijn regelrechte meisjessteden geworden. In Utrecht wonen bijvoorbeeld per 130 meisjes in de twintig slechts 100 mannelijke twintigers. Een Luilekkerland voor jonge hoogopgeleide mannen, zo zeggen onderzoekers. Deze mannen zouden het voor het uitkiezen hebben met die overvloed aan gewillige en toegeeflijke dames.

Het moet gezegd, dat is een interessante analyse met veel waarheden. Maar toch is het beeld niet compleet. In feite hebben de jonge dames in de leeftijd tot dertig jaar meer kenniskapitaal dan de heren en vaak nog geen behoefte aan een definitieve binding. (..)

(..)

Dat verandert als de leeftijdsgrens van dertig gepasseerd is: de hersenen hebben inmiddels een aantal jaren het volwassen stadium bereikt, de tijdelijke baan is een vaste geworden en de wereldreizen zijn gemaakt.

Geëmancipeerde dames denken dan concreet aan kinderen en zoeken daarbij een gender balanced man: iemand die bereid is die pappadag te nemen, omdat haar baan net zo telt als die van hem. (..) Een slimme vrouw biedt een man tegenwoordig nogal wat voordelen. Dus: wie verleidt wie met wat?

Maar dan slaat opnieuw een krapte toe voor de grote aantallen hoog opgeleide dames, en wel op de markt van geschikte vaders. Sinds kort is onder mannen van begin dertig 37 procent hoogopgeleid, tegenover 42 procent van de vrouwen. (..)

(..)

In de praktijk lijkt de regeling een wassen neus.

Nederland schaart zich met een quotum bij de Europese landen die trachten het percentage vrouwen in het bestuur en het toezicht van ondernemingen te verhogen.

Nederland doet dat niet, zoals Noorwegen, met een verplichting, maar met een streefquotum van 30% vrouwen in de top. Het parlement heeft hiertoe vorig jaar mei het amendement-Kalma aangenomen.

Tot 2016 geldt het ‘pas toe of leg uit’-regime. Bedrijven die het quotum niet halen, moeten dit in hun jaarverslag verklaren en uiteenzetten op welke wijze zij dit in de toekomst wel zullen realiseren. de regel geldt uitsluitend voor bedrijven die minimaal €17,5 mln waard zijn, minimaal €35mln omzet hebben en 250 of meer werknemers tellen. Het gaat daardoor om precies 6442 bedrijven, stelt Elite Research in Uden, dat elke twee jaar een onderzoek uitvoert voor de Emancipatiemonitor van het Sociaal en Cultureel Planbureau.

In de praktijk lijkt de wetswijziging een wassen neus. de directie van de meeste bedrijven telt minder dan drie personen en ruim 80% heeft niet eens een raad van commissaris. In Nederland hebben 5719 bedrijven van de genoemde categorie natuurlijke personen in de top. Het gaat om 10.283 mensen, gemiddeld 1,6 bestuurder per bedrijf.

Jos van Hezewijk, directeur van Elite: ‘de 30% van Kalma heeft dus betrekking op gemiddeld 0,48 vrouwelijke bestuurder. Om 30% vrouwen te benoemen, zijn minimaal 2 bestuurders nodig. de meeste bedrijven waarop het amendement betrekking heeft, hebben echter slechts 1 bestuurder. De vraag is dan ook: hoeven de meeste bedrijven dan geen vrouw te benoemen? Of moet de directie geheel vervangen worden door vrouwen? In het amendement is hierover niets geregeld.’

Ruim 80% heeft niet eens een raad van commissaris

Vervolg op pagina 13

Vrouwenquotum ‘heeft niets om het lijf’

Bij de commissarissen lijkt het vrouwenquotum al op voorhand weinig nut te hebben. Liefst 82% van de bedrijven heeft geen raad van commissarissen. de overige 1150 bedrijven hebben 3531 commissarissen ofwel gemiddeld 3,1 commissaris per bedrijf. Van Hezewijk: ‘Slechts voor dit geringe aantal bedrijven lijkt het amendement Kalma goed uitvoerbaar.

Lijkt, want verschillende bestuurders hebben al geopperd dat ze de raad van commissarissen inkrimpen tot 1 of 2 leden, zodat ze onder de wet uitkomen.’

‘Van deze regeling val je niet om, het heeft eigenlijk niets om het lijf’, zegt Wilma Henderikse van VandoorneHuiskes en partners, organisatie- en adviesbureau in Zeist.‘Eigenlijk wil je dat bedrijven uit zichzelf gemotiveerd zijn om te streven naar meer vrouwen in de top, maar in de praktijk komt daar toe nu toe weinig van terecht.’

Volgens Henderikse verandert het streefcijfer hier weinig aan, omdat bedrijven door het ‘pas toe of leg uit’-principe van alles kunnen aanvoeren: er zijn maar weinig commissarissen, die treden toevallig voorlopig niet af, of ik kan geen vrouw in mijn sector vinden.’

Ze wijst op het verschil met NoorwegenensindskortookSpanje.

In Noorwegen is het quotum van 40%vrouweninradenvancommissarissen van beursbedrijven al in 2009 gehaald. Spanje kent een quotum van 40% sinds 2007 dat in acht jaar tijd bereikt moet worden. Hendrikse: ‘In Spanje heeft dat aanvankelijk geleid tot een stijging van het aandeel vrouwen, maar men denkt dat de doelstelling niet gehaald gaat worden. Bij Spanje moet je wel bedenken dat de netto arbeidsparticipatie van vrouwen veel lager is dan in Nederland.’

Ook van Dominique Strauss-Kahn, wie de beste kansen werden toegeschreven president Sarkozy bij de verkiezingen van 2012 te verslaan, was bekend dat weinig vrouwen in zijn gezelschap veilig waren. Zelfs de agressieve manier waarop hij hen placht te overvallen – poging tot verkrachting nabij – was bekend, maar werd verzwegen. Slachtoffers die er een boekje over open wilden doen, werden als spelbreeksters behandeld.

Dat politici buitenechtelijke verhoudingen hebben is in Frankrijk een oude traditie. (..)

(..)

(..) In de jaren 50 was er een premier, Pinay genaamd, een dorpsdokter die Frankrijks financiën op orde stelde. Hij was verbaasd van hoeveel dames van de société hij ondubbelzinnige wenken kreeg.

(..)

Dit is echter geen Franse specialiteit. Ten tijde van president Kennedy (1961-1963) deden de Amerikaanse media hetzelfde. Zij wisten donders goed dat Kennedy een bijna obsessieve pikeur was, die zelfs het risico gechanteerd te worden niet schuwde (zo deelde hij enige tijd een minnares met een maffiabaas). De media zwegen. Zo gecharmeerd waren zij van de camaraderie van Kennedy. Clinton kon 35 jaar later niet meer op die loyaliteit rekenen.

(..)

Nagenoeg alle metertjes op het emancipatiedashboard slaan de goede kant uit, blijkt uit de onlangs gepubliceerde Emancipatiemonitor (SCP).

(..) ‘Meer meisjes dan jongens volgen havo, vwo en de hoogste niveaus van het mbo. Meisjes blijven vergeleken met jongens bovendien minder vaak zitten. Ook verlaten ze het onderwijs minder vaak voortijdig. In het hoger onderwijs bestaat meer dan de helft van de studenten uit vrouwen. Zij sluiten hun studie vaker succesvol en sneller af dan mannen.’

(..)

(..) Bij jonge generaties is tweeverdienen ook echt tweeverdienen. Nu al geldt dat van de stellen onder de 25 jaar de vrouw in 45 procent van de gevallen een hoger salaris heeft dan de man. Bij 55-plussers is dat percentage 15.

(..) De huidige norm voor ‘economische zelfstandigheid’ is bepaald niet ruim, namelijk het netto bijstandsinkomen van een alleenstaande, nog geen 10 duizend euro per jaar. En ondanks die krappe norm is nog geen 1 op de 2 vrouwen economisch zelfstandig.

(..)

(..)

(..) Onder de 749 bestuurders en commissarissen zijn 61 vrouwen, ofwel 8,1 procent. Een lichte toename vergeleken met de 7,7 procent in 2009.

„Ik vond dat het vorig jaar al tegenviel met de opmars van vrouwen in de top van grote bedrijven”, zegt onderzoeker Mijntje Lückerath-Rovers van de Erasmus Universiteit Rotterdam, samensteller van de Female Board Index. „Maar in 2009 werden er nog elf vrouwen benoemd.

(..)

Dat leidt tot een interessante correctie op het beeld tot dusver. Ook in de versie van Wilders zelf was hij in die fractie altijd een buitenbeentje die er door toenmalig fractieleider Van Aartsen uit werd gewerkt zodra hij te lastig werd. Niets van waar. Fennema toont overtuigend aan dat Wilders, op Van Aartsen na, de belangrijkste man van de fractie was en dat de VVD-top alles deed om hem binnen te houden. Maar Wilders wilde zélf weg.

De tovenaarsleerling leest als de reconstructie van een succesverhaal, maar blijft te vaak hangen in beschrijving, hoe degelijk en gedetailleerd soms ook. Eind 2005 bijvoorbeeld stond Wilders toch op nul zetels in de peilingen. Een analyse van hoe dat nou kon, had niet misstaan.

(..) Of die rare passage over ‘affairettes’ van Wilders met ‘niet alleen stagiaires, maar ook journalistes en zelfs vrouwelijke kamerleden van andere fracties’.

Dat blijkt uit onderzoek van Elite Research in opdracht van deze krant naar de samenstelling van besturen bij vijfhonderd Nederlandse bedrijven.

Het aantal vrouwelijke bestuurders is in 2009 met 9% toegenomen, ruim boven het langjarig gemiddelde groei (sinds 1994) van 2%. Het is het derde jaar op rij dat sprake is van stevige groei.

In het commissariaat is al langer sprake van een structurele toename van vrouwen. Daar groeit het aantal al voor het vijfde jaar op rij, in 2009 met 5% bij een langjarig gemiddelde van 2%.

Dat het aantal vrouwelijke toezichthouders ook vorig jaar is gestegen, is opmerkelijk omdat het aantal buitenlandse bestuurders fors is teruggelopen. Circa de helft van de vrouwelijke bestuurders/commissarissen heeft een buitenlands paspoort. Weliswaar komen er minder vrouwen bij dan in 2008 en gaan er meer vrouwen uit, per saldo is de toename nog altijd hoger dan het langjarig gemiddelde.

Voor onderzoeker Jos van Hezewijk van Elite Research is dat reden om te spreken over een definitieve doorbraak. Van Hezewijk geeft als redenen ‘een effectieve lobby van topvrouwen als Neelie Kroes’. Met paginagrote advertenties vroegen deze vrouwen eind vorig jaar aandacht voor het glazen plafond. Er werd zelfs gesproken over quotering, wat zeker druk zette op bedrijfsbesturen.

Verder is het volgens Van Hezewijk thans ‘politiek correct’ vrouwen te benoemen en is het besef van de opbrengst van diversiteit groter. Tenslotte heeft Wouter Bos als minister in ruil voor staatssteun veel vrouwen voorgedragen als overheidscommissaris, zoals Tineke Bahlmann bij ING en Charlotte Insinger bij SNS Reaal.

Opvallend in de cijfers over 2009 is de verdere afname van het aantal buitenlanders in zowel bestuur als toezicht na hun snelle opmars begin deze eeuw. Bij beide gremia daalde dat aantal met 5%, na een explosieve duikeling (23%) in 2008 van het aantal buitenlandse commissarissen. Van Hezewijk is niet verbaasd. ‘Je ziet dezelfde trend als in 2002 bij het barsten van de internetzeepbel.’ Buitenlanders komen vaak mee als onderdeel van een overname. ‘Als het daarna spannend wordt, sluiten de rijen zich. Bedrijven vallen terug op het Nederlandse bestuurdersnetwerk. Buitenlanders stappen op en worden niet door buitenlanders vervangen. Ook ligt de overnamemarkt stil.’

De cijfers versterken de groeiende twijfels onder governance-experts over de toegevoegde waarde van buitenlanders in vooral de raad van commissarissen. Onlangs stelde Nyenrode-docent Steven Schuit vast dat vooral de president-commissaris de weg moest weten in het polderlandschap om effectief te zijn. Er is consensus dat het ABN Amro-debacle mede ontstond doordat de bank met de Amerikaan Arthur Martinez een buitenlandse chairman had.

Wat verder opvalt, is dat het aantal commissariatenverzamelaars na zeven jaar van forse daling weer toeneemt (+13% ). Na de introductie van de code-Tabaksblat, waarin een maximum aantal commissariaten van vijf werd geïntroduceerd – nam dat aantal af. Dat het nu weer stijgt, komt volgens Van Hezewijk omdat er door de huidige crisis nadrukkelijk om ervaring wordt gevraagd. Overigens zit volgens de onderzoeker bijna niemand van deze nieuwe groep ‘old boys’ boven het Tabaksblat-quotum. Het aantal old boys neemt toe, maar ze hebben elk een kleiner aantal commissariaten dan de vorige generatie.

De gemiddelde leeftijd van de commissarissen neemt ook weer – bescheiden – toe: van 58 naar 59. Dat vindt plaats na drie jaren van daling en illustreert het geringere verloop in die gelederen. Het aantal vroegtijdige vertrekkers daalde van 65% naar 59%, maar ligt nog altijd boven het langjarige gemiddelde van 52%. De belangrijkste reden voor aftreden is de code voor corporate governance. Deze code-Tabaksblat werkt proactief.

In directies en raden van bestuur lijkt sprake van teruggekeerde rust, zeker in vergelijking met het crisisjaar 2008. Zo is het verloop onder bestuurders fors gedaald en ligt het ver onder het langjarig gemiddelde. Ook onder ceo’s is het verloop fors gedaald en ver onder het langjarig gemiddelde. Uit de cijfers blijkt dat de gemiddelde leeftijd bij vervanging de laatst twee jaar is gestegen van 49 naar 51 jaar, wat erop wijst dat er relatief oude ceo’s worden aangetrokken. Het zijn tussenpausen die orde op zaken stellen en dan het stokje overdragen. Verder valt op dat in 2009 vooral jongere ceo’s het loodje leggen. De gemiddelde leeftijd van aftredende bestuursvoorzitters daalde sterk, van 57 jaar naar 54 jaar en het vroegtijdig vertrek, zoals bij bedrijfsreorganisaties, steeg van 60% naar 70%.

Voorzitter Susanne Stolte van het Nederlands Centrum voor Directeuren (NCD) is blij met de trend, maar ‘in absolute aantallen zijn vrouwelijke bestuurders nog zwaar ondervertegenwoordigd’.

De hobbelige weg naar de top is voor deze vrouwen een gepasseerd station. Ze zíjn er al. De vijften leden komen vier keer per jaar bij elkaar en bespreken dan maatschappelijke thema’s waarop ze hun invloed kunnen uitoefenen. ‘Wij willen écht het verschil maken’, zegt Van der Veer.

(..)

Ze noemen zichzelf Leading Lady’s, Flunch (Female Lunch) of Salomé – de club voor sigaar rokende businessvrouwen. Ze ontmoeten elkaar in het Hilton, Le Garage of Hotel de l’Europe. Ze kleden zichzelf in een onberispelijk, maar vrouwelijk zakenkostuum. Om hun hals dragen ze imposante, modieuze sieraden. En mannen? Die nodigen de meeste clubs vooralsnog zelden uit voor hun besloten bijeenkomsten.

(..)

(..)

Het is een dinsdagavond in het Amsterdamse stadsdeel Oud-Zuid, en Vletter-van Dort heeft zojuist in het restaurant Le Garage een lezing gehouden over het nieuwe fenomeen ‘de overheidscommissaris’. Aan de ovale tafel wordt instemmend gereageerd op haar constatering. ‘Ik voorspel dat over een jaar nóg minder vrouwen in de top zitten’, zegt ze.

Het verbrijzelen van het glazen plafond gaat niet vanzelf, vinden de meesten. ‘Je moet op de doorstroom van vrouwen blijven hameren’, zegt Els de Wind, partner van Van Doorne Advocaten, lid van de Ronde Tafel en mede-oprichtster van het informele Flunch; een club van vijftig vrouwen die in Amsterdam werken en elkaar maandelijks ontmoeten. Onder het motto ‘Vrouwen moeten vrouwen helpen’ weten ze elkaar te vinden.

Met resultaat.

Zo lobbyden Heleen Mees (columniste en oprichtster van Women on Top) en Mirjam de Blécourt (partner van advocatenkantoor Baker en McKenzie en mede-oprichter van de Ronde Tafel) voor de invoering van streefcijfers in de top van het bedrijfsleven. Vorige week nam de Tweede Kamer dit mede door hen geschreven plan aan.

Tweehonderd andere vrouwen toonden op een andere wijze hun ongeduld: trokken ze er vorig jaar nog een vies gezicht bij, onlangs onderschreven ze een pleidooi voor de invoering van quota in raden van toezicht en commissarissen.

(..)

(..) ‘In Nederland werd er lange tijd laagdunkend over gedaan’, zegt Carolien Kattenpoel Oude Heerink van OSR Juridische Opleidingen. Maar sinds enkele jaren ziet ze een opleving. Sommige netwerken richten zich meer op een doorbraak in de vrouwenzaak, andere vrouwen zoeken elkaar op om van elkaar te leren en om te netwerken.

OSR is verantwoordelijk voor de organisatie van diverse vrouwennetwerken in de juridische wereld en vroeg De Blécourt en Marry de Gaay Fortman (partner bij advocatenkantoor Houthoff Buruma en nummer 126 in de Volkskrant top-200 van invloedrijke Nederlanders) vijf jaar geleden om deze Ronde Tafel voor topadvocates op te richten. ‘In de VS zijn vrouwennetwerken al jaren gewoon en heel effectief’, zegt ze. (..)

(..)

‘We zijn niet zo van de barricaden’, verklaart Monika Milz, directeur communicatie bij de Rabobank. ‘Dat kunnen we ons vanwege onze zware functies ook niet veroorloven.’ Enkele jaren geleden richtte ze de Commissie Rosenblatt op. Deze club – waar mannen wél welkom zijn – was een reactie op de inmiddels legendarische uitspraak van Unilevertopman Morris Tabaksblat dat hij graag vrouwen in de top van het bedrijfsleven zou willen hebben, maar dat ze er niet zijn. Met behulp van elf andere ‘Rozenbladeren’ – onder wie Angelien Kemna (directielid bij APG, belegger van pensioenfonds ABP), Alexandra Cook-Schaapveld (tot voor kort in dienst bij de bank RBS) en Jacqueline Rijsdijk (verzekeraar ASR) – wilde ze laten zien dat het vrouwelijk talent er wel degelijk is. (..)

(..)

Het is niet altijd makkelijk, dat beamen ook de dames van Flunch een paar dagen later tijdens een lunch in het Amsterdamse café Oud-Zuid. Maar het is zeker niet alleen kommer en kwel, zegt Gabrielle Reijnen van RBS. ‘Het is gewoon erg leuk met elkaar.’

Al genietend van een vijgen tarte tartin met blauwschimmelkaas en een glaasje witte wijn is een zestal bijeengekomen om de journalistes te vertellen over hun netwerk. ‘Na een Flunch-afspraak ben ik altijd helemaal opgeladen’, zegt Fiona de Vilder, manager van de aan het Amstel Hotel verbonden Amstel Club. (..)

(..)

Diverse aannamen over de beeldvorming in de media over topvrouwen kunnen daarmee in de prullenbak. Met dank aan een net afgerond afstudeeronderzoek van Muk van Ravels voor een master beleid, organisatie en communicatie aan de Vrije Univeristeit. Ze onderzocht de berichtgeving in grote Nederlandse kranten over twintig mannen en twintig vrouwen uit de Volkskrant Top 200 van invloedrijkste Nederlanders van 2006, met FNV-voorzitter Agnes Jongerius als hoogste vrouw.

Voor het eerst is nu vastgesteld dat het niet klopt dat er minder – en negatiever – over belangrijke vrouwen wordt geschreven, zoals vaak wordt gedacht. Dat betekent helaas niet dat de berichtgeving in de onderzochte landelijke en regionale pers gelijkwaardig is, zegt Van Ravels. Zo is het aantal berichten wel vergelijkbaar, maar worden in die berichten mannen liefst twee keer zo vaak geciteerd als vrouwen. ‘Blijkbaar is het normaal om mannen sprekend op te voeren en hen zo te koppelen aan successen, of mislukkingen. Althans, blijkbaar is het bij vrouwen níét normaal’, zegt Van Ravels.

Verder blijven uitgebreide beschrijvingen van kleding en kapsels topvrouwen weliswaar bespaard, maar komen hun familieomstandigheden in de berichtgeving wel vaker aan bod. Dat komt waarschijnlijk doordat gevraagd wordt naar man en kinderen, waar topmannen zelden over hun gezin aan de tand worden gevoeld. Vrouwen worden niet negatiever, maar wel anders verbeeld: hun zakelijk handelen komt minder aan bod en het persoonlijke meer. Verder wordt in de berichten vaak aandacht besteed aan de opleiding en andere professionele kwalificaties van topvrouwen. Dat lijkt onschuldig, maar is het volgens de onderzoekster niet: blijkbaar moet bij topvrouwen eerst uitgelegd worden hoe ze op die hoge positie terecht zijn gekomen.

Zo krijgen topvrouwen in de Nederlandse pers minder de kans zich zakelijk te profileren dan een man, stelt het onderzoek. (..) Die moeten hun successen misschien meer opeisen.’