Vooral in wetenschappelijke kring laait de discussie hoog op. Maar het is een kwestie die, letterlijk, de hele wereld aan gaat.

De vraag is: heeft een viroloog van de Erasmus Universiteit het biologisch equivalent van de atoombom ontwikkeld? Of heeft hij een grote stap gezet die op den duur kan helpen bij het intomen van een pandemie van vogelgriep onder mensen?

Het ziet ernaar uit dat hij zowel het één als het ander heeft gedaan. En dat stelt de wereld voor een moeilijk dilemma.

Professor Ron Fouchier is er in zijn Rotterdamse laboratorium in geslaagd het vogelgriepvirus H5N1 zo te veranderen dat zoogdieren, en waarschijnlijk ook mensen, elkaar ermee via de lucht kunnen besmetten. (..) Maar Fouchier ontdekte dat slechts een handvol mutaties nodig is om er een virus van te maken dat mensen op elkaar kunnen overbrengen. Als zo’n virus in de natuur ontstaat, of door kwaadwilligen vanuit een laboratorium in omloop wordt gebracht, zullen de gevolgen catastrofaal zijn. Ongeveer de helft van de mensen die besmet wordt zal het niet overleven.

(..)

(..)

(..) Dit noodzaakt tot een fundamentele herwaardering van de door (neo)darwinisten afgewezen opvatting van Darwins oudere tijdgenoot Lamarck dat tijdens het leven verworven eigenschappen op termijn kunnen worden overgeërfd. (..)

(..)

Genen werken echter zelden alleen, maar opereren in netwerken, waarbij hun functie vaak per netwerk verschilt. De voltooiing van het Human Genome Project (2003) was daarom geen eindpunt, maar eerder het startsein voor een opgave van ongekende complexiteit. Het aantal mogelijke combinaties van 25 duizend genen is duizelingwekkend, zeker als men bedenkt dat in verschillende weefsels verschillende combinaties van genen tot expressie komen. Wiskundigen duiden dit aan als een ‘combinatorische explosie’.

Nu er steeds geavanceerdere bio-informatische analysetechnieken worden ontwikkeld, groeit het inzicht in de complexe samenwerking van de genen en de terugkoppeling die daarbij een grote rol speelt. Waar bij de ene mens een genetische aanleg voor longkanker ertoe leidt dat de ziekte ook daadwerkelijk tot ontwikkeling komt, gebeurt dat bij de ander niet. Dat komt doordat genen niets uit zichzelf doen, maar daartoe aangezet worden door andere stoffen, zoals de door hen gecodeerde eiwitten. De moleculaire biologie ondergaat dan ook een verschuiving van de aandacht voor het genoom naar het proteoom, de eiwitten in de cel. De in opkomst zijnde systeembiologie onderzoekt hoe er vanuit hogere systeemniveaus – weefsels, organen, organismen – voortdurend terugkoppelingen naar de genen plaatsvinden die de expressie bevorderen of belemmeren.

Het organisme, stelt systeembioloog Dennis Noble in The Music of Life – Beyond the Genome (2006), is niet zozeer het voertuig van de genen, maar de genen zijn eerder de gevangenen van de cel. Het wachten is op de studie van de invloed van de geest of het gedrag (het ‘mentoom’) op de overerving van genexpressiepatronen. (..)

Recent onderzoek op het gebied van de epigenetica, die de externe invloeden van het milieu, de voeding en de leefgewoonten op genexpressie bestudeert, ondergraaft de ‘gencentrische’ visie nog verder. Eeneiige tweelingen zijn genetisch identiek, maar toch verschillen ze meer en meer naarmate ze verouderen als gevolg van de wisselwerking tussen aanleg, milieu en leefgewoonten, die de expressie van genen beïnvloedt.

(..)

(..)

De lamarckiaanse wending in de moleculaire biologie naar de epigenetisch gedreven overerving is tegen deze achtergrond bijzonder relevant. Wat het onderzoek immers laat zien is dat natuur en opvoeding zeer nauw zijn verstrengeld. Niet in de zin dat ontwikkeling ‘van allebei een beetje’ is, maar omdat de effecten van opvoeding en omgeving zelf overerfbaar kunnen zijn. (..)

(..)

Frank Grosveld is als hoogleraar celbiologie en genetica verbonden aan het Erasmus

Medisch Centrum in Rotterdam. Jos de Mul is hoogleraar wijsgerige antropologie aan

de Erasmus Universiteit in Rotterdam.

(..)

De afgeplatte bal is van groene kunststof, zo’n 12 centimeter breed en heeft een ribbelig oppervlak. Met de knalrode schroeven langs de randen van de bol heeft hij wel iets weg van een stuk Duplo-speelgoed. Hij rammelt zelfs als je hem oppakt. Dan hoor je de kleine keramieken bolletjes binnenin de bal die het vuil in kleding los schijnen te weken, precies zoals wasmiddel dat doet. Hoe het precies werkt, kan alleen de Koreaanse ingenieur die het kleinood bedacht heeft, uitleggen.

(..) Sinds eind oktober is de wasbal via internet te bestellen. Voor 30 euro, inclusief verzendkosten.