(..)

(..)

In landen als Argentinië, Chili, Peru, Rusland, Groot-Brittannië, België en Italië worden ufo’s door overheidsinstanties en wetenschappers al langer serieus genomen. In Frankrijk werd in 1999 het Cometa-rapport aan president Chirac en premier Jospin aangeboden, (..)

Dat ufo-waarnemingen meestal verklaard kunnen worden door natuurlijke verschijnselen als planeten, vogels, weerballonnen, militaire vliegtuigen, satellieten, het ISS en Thaise wensballonnen klopt inderdaad. Echter, 5 tot 10 procent van alle waarnemingen wereldwijd kunnen niet als zodanig verklaard worden, maar leveren wel genoeg fysieke aanwijzingen dat er iets aan de hand is dat om nadere bestudering vraagt.

(..)

(..)

TAEDE SMEDES is als godsdienstfilosoof en theoloog verbonden aan de Radboud Universiteit.

Vooral in wetenschappelijke kring laait de discussie hoog op. Maar het is een kwestie die, letterlijk, de hele wereld aan gaat.

De vraag is: heeft een viroloog van de Erasmus Universiteit het biologisch equivalent van de atoombom ontwikkeld? Of heeft hij een grote stap gezet die op den duur kan helpen bij het intomen van een pandemie van vogelgriep onder mensen?

Het ziet ernaar uit dat hij zowel het één als het ander heeft gedaan. En dat stelt de wereld voor een moeilijk dilemma.

Professor Ron Fouchier is er in zijn Rotterdamse laboratorium in geslaagd het vogelgriepvirus H5N1 zo te veranderen dat zoogdieren, en waarschijnlijk ook mensen, elkaar ermee via de lucht kunnen besmetten. (..) Maar Fouchier ontdekte dat slechts een handvol mutaties nodig is om er een virus van te maken dat mensen op elkaar kunnen overbrengen. Als zo’n virus in de natuur ontstaat, of door kwaadwilligen vanuit een laboratorium in omloop wordt gebracht, zullen de gevolgen catastrofaal zijn. Ongeveer de helft van de mensen die besmet wordt zal het niet overleven.

(..)

(..)

(..)

(..) want tussen bewuste bedriegerij en oprechte wetenschap, ligt een groot grijs gebied, vol zelfbedrog en slordige interpretatie van onderzoeksresultaten.

(..)

Een recent en leerzaam voorbeeld van grotestappensnelthuiswetenschap levert het moderne kankeronderzoek. Daar is de genetische analyse in de mode dat in het kankerweefsel de activiteit van allerlei genen meet en vervolgens bekijkt hoe het met de patiënt afloopt. (..)

(..)

Het kankeronderzoek levert een paar van die genetische handtekeningen per maand, met als bijzonderheid dat de betrokken genen steeds verschillend zijn. (..)

Zelfs een genetische handtekening op basis van honderd genen, willekeurig gekozen uit de 21.000 genen van de mens, bleek in 90% van de gevallen het verloop van kanker vlekkeloos te kunnen voorspellen. De verklaring van mijn Belgische collega’s is dat kankercellen snel groeien en dat daarom de meeste genen op volle toeren draaien. Het maakt dan niet uit welk gen je selecteert. (..)

De Belgische onderzoekers moesten 4 jaar met hun studie leuren. Vooraanstaande tijdschriften als Nature en Cell, die publiceerden over al die voorbarige studies over genetische handtekeningen, wezen publicatie af. Uiteindelijk maakte onlangs een tijdschrift voor computernerds de Belgische resultaten publiek. Ver buiten de invloedsfeer van de kankeronderzoekers, die zich de valse illusie van vooruitgang niet willen laten ontnemen. Drie onderzoeken naar het gebruik van genetische handtekeningen voor het behandelen van kankerpatiënten zijn inmiddels stopgezet door gebrek aan reproduceerbaarheid.

Huub Schellekens is arts en hoogleraar farmaceutische biotechnologie.

‘Na de basisschool scheiden hun wegen. In hun latere leven zitten ze misschien nog samen in de trein, maar de trams in Brussel worden vooral bevolkt door laaggeschoolden en leden van minderheden.” De Belgische socioloog Mark Elchardus heeft het hier over de groeiende afstand – materieel, sociaal en cultureel – tussen West-Europeanen met een lage en een hoge opleiding. Hij buigt zich al jaren over deze ‘nieuwe breuklijn’.

Die breuklijn is ook de rode draad in het vorige maand verschenen rapport van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP). In De sociale staat van Nederland – 2011 constateert het SCP ‘hardnekkige ongelijkheden’ op allerlei terreinen, zowel materieel (werk, huisvesting, gezondheid) als immaterieel (welbevinden, houdingen en opvattingen). Het planbureau rept van een ‘kloof’ en die gaapt vooral tussen laag- en hoogopgeleiden.

De rapporteurs schrijven: “Opleidingsniveau blijkt een sterke voorspeller te zijn van de leefsituatie van mensen. […] Of het nu gaat om gezondheid en levensverwachting, om onderwijsachterstanden, om politieke invloed, om de kwaliteit van de woning en de woonomgeving, of om de kans om werkloos te raken, de verschillen zijn soms groot en lopen grotendeels langs de lijnen van het opleidingsniveau. […] Dat geldt voor zowel de hardere kant in de maatschappij (werk, school, wonen) als voor de belevings- en opiniekant (geluk, vertrouwen).”

(..)

(..) Landen binnen Europa die economisch sterk ontwikkeld zijn, zijn ook sterke verzorgingsstaten en doorgaans ook sterke kenniseconomieën. Voorop lopen Duitsland, Nederland, Finland, Denemarken en Zweden. Achterblijvers zijn Bulgarije en Roemenië.”

(..) Qua welbevinden is het verschil kleiner al naargelang het ontwikkelingspeil stijgt.

Elchardus: “De veelgehoorde stelling dat laaggeschoolden de verliezers zijn van de kenniseconomie gaat dus niet op. Blijkbaar heeft men in die economieën ook dat soort mensen nodig. Misschien is er een verschuiving van de industrie naar dienstensectoren – schoonmaak, onderhoud – maar het blijft werk. Op het vlak van de gezondheid sluiten laaggeschoolden in de ontwikkelde economieën veel beter aan bij het gemiddelde van de bevolking. En dat is de verdienste van de verzorgingsstaat. (..)

Voor houdingen en opvattingen gaat dit verhaal niet op. “Kijk je naar pessimisme over de samenleving, naar de moeite die men heeft met minderheden, naar de mate waarop men zeer hard en repressief wil optreden tegen criminaliteit, naar het vertrouwen in de instellingen, dan blijkt dat naarmate het ontwikkelingspeil hoger is, de kloof tussen hoog- en laaggeschoolde breder wordt. In de minst ontwikkelde landen van Europa staan hooggeschoolden kritischer tegenover de instellingen dan laaggeschoolden. In landen als Nederland en Denemarken is het juist andersom. Laaggeschoolden hebben daar veel minder vertrouwen in de instellingen dan hooggeschoolden. Je moet de twee breuklijnen, de sociaal-economische en de culturele, dus onderscheiden.”

Vanwaar die onvrede bij laaggeschoolden in de meer ontwikkelde verzorgingstaten?

“De verklaring die onze onderzoeksgroep hiervoor heeft ontwikkeld, hebben we ‘de symbolische samenleving’ genoemd. Dat was ons antwoord op de lange tijd populaire individualiseringsthese. Individualisering zou betekenen dat wat mensen denken en voelen minder dan vroeger wordt bepaald door hun sekse, familie, leeftijd, werk. Kortom: dat collectieve identificatie minder invloed heeft op keuzen die mensen maken. We hebben dat op alle mogelijke manieren geverifieerd, maar het blijkt niet waar te zijn. Integendeel, er zijn veel aanwijzingen dat die invloed sterker is geworden.”

(..)

Als mensen een oordeel moeten vellen over de samenleving als geheel, gaan ze niet af op hun persoonlijke ervaringen, maar kijken ze naar het beeld van de werkelijkheid dat wordt gepresenteerd door de media. Welke media ze selecteren, naar welke programma’s ze kijken en hoe ze die signalen interpreteren, wordt sterk bepaald door hun opleiding.

(..)

Elchardus: “Het uiteengroeien van de twee wereldbeelden verklaren we volledig door allengs divergerende mediavoorkeuren. Aan het begin van hun schoolloopbaan kijken leerlingen van beide schooltypen het liefst naar populaire tv-zenders, maar gaandeweg keren vwo-leerlingen zich daarvan af.

De jongens en meisjes in het beroepsonderwijs blijven wél kijken naar commerciële zenders. (..)

“Het ligt niet louter aan het media-aanbod. Het is een samenspel tussen opleidingsniveau en de interpretatie van mediaboodschappen. (..)

Er zijn dus twee factoren in het spel. Allereerst een zwart, pessimistisch beeld van de samenleving : alles van waarde gaat naar de verdoemenis. De andere factor is ervaring: op ons is vaak neergekeken, terwijl we het eigenlijk even goed weten.

(..)

Veel sociologen schrijven dit etnocentrisme en dat negatieve maatschappijbeeld op conto van het geringe ‘culturele kapitaal’ dat kinderen meekrijgen van thuis en van school. Elchardus: “Daarmee zeg je eigenlijk dat dit etnocentrisme een soort cognitief falen is, als gevolg van een gebrek aan bagage. Ik heb daar vragen bij, want waar klagen laaggeschoolden over? De multiculturele samenleving is mislukt, die is veel minder aangenaam dan ons is voorgespiegeld, wij zitten met veel meer spanningen en misère in onze buurten. En: de saamhorigheid van vroeger is teloorgegaan. Dat laatste is een mythe: de genoeglijke jaren vijftig, toen alles nog goed was. Ze hebben ook het gevoel dat ze harder en langer moeten werken voor minder geld – en dat is geen mythe. Het is een ongenuanceerd beeld, dat maar voor een klein stukje is ontleend aan het eigen leven en voor een groot stuk aan de media. Maar in de grond zijn dit reële problemen, die veel hooggeschoolden ten onrechte ontkennen. Vandaar dat ik liever spreek van interpretatiekaders dan van cultureel kapitaal.”

(..) Mark Elchardus: “Een belangrijke factor in de reproductie van ongelijkheid is homogamie: de tendens van hoogopgeleiden om te trouwen met andere hoogopgeleiden en van laagopgeleiden om hetzelfde te doen met laagopgeleiden. Allerlei middelen raken geconcentreerd in bepaalde gezinnen en ontbreken in grote mate in andere gezinnen. Gezinnen met twee hooggeschoolde ouders hebben heel wat culturele, maar ook materiële middelen om van de schoolloopbaan van de kinderen een succes te maken. (..)

“We leven in verschillende werelden, die stilaan verder van elkaar zijn gaan liggen. We gaan naar andere restaurants en andere winkels. Ook binnen vriendschappen geldt: soort zoekt soort. We lezen verschillende dingen, kijken naar verschillende voorstellingen, verplaatsen ons verschillend en eten op verschillende plekken andere dingen.”

De onbetwiste autoriteit van de wetenschap vormt een groter probleem dan fraude. Laat onderzoekers uitkomen voor hun eigen beperkingen, betogen Huub Dijstelbloem en Rob Hagendijk .

(..) De aandacht dreigt volledig uit te gaan naar de aanscherping van de professionele hygiëne onder wetenschapsbeoefenaars, maar het zou voor de langere termijn zinvoller zijn na te gaan wat voor ‘publieke gezagscrisis’ precies aan de orde was bij de fouten in het klimaatrapport van het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC), de mislukte vaccinatiecampagne tegen baarmoederhalskanker, de economische wetenschap die de crisis klaarblijkelijk niet kon voorspellen, de twijfel over de aanschaf van vaccins tegen Nieuwe Influenza A en de aantijging van belangenverstrengeling aan het adres van een Rotterdamse viroloog.

(..) Je kunt evidence-based beleid willen, maar je kunt nu eenmaal niet de hele wereld in een reageerbuis of computersimulatie stoppen. (..)

(..)  In het publieke domein draait het om onderzoek dat aansluiting zoekt bij de levenssfeer en onzekerheden die zich nu eenmaal zelden volledig laten bezweren met een beroep op wetenschappelijke kennis.(..)

(..) De pointe is om te begrijpen dat de reductie van onzekerheid in de maatschappij niet het monopolie is van met gezag omklede instituties, maar tot de praktijk van alledag behoort. Een wetenschap die daarover de dialoog met burgers niet tot stand weet te brengen en de eigen beperkingen liever binnenskamers houdt, is uiteindelijk schadelijker voor de vertrouwensbasis dan een fraudeur.

Huub Dijstelbloem en Rob Hagendijk vormen de redactie van de bundel Onzekerheid troef. Het betwiste gezag van de wetenschap, die vandaag in Amsterdam werd gepresenteerd.

Het nog grotere raadsel is hoe de media dit gejammer maar blijven versterken en hun analytische taak verzaken.

(..)

(..) Maar in plaats van te analyseren wat de inzet is, komt de onvermijdelijke Arnoud Boot ons weer voorbereiden op een volgende onvermijdelijke teleurstelling, te weten dat de regeringsleiders weer te weinig zullen doen en te laat. ‘Het is om je dood te schamen’, huilt Wim Boonstra in dit koor mee (FD van 1 december).

Mag ik erop wijzen wat de situatie zou zijn als Merkel gedaan had wat zowat alle economen en andere cijfermeesters al anderhalf jaar van haar eisten, namelijk meteen de markten ‘geruststellen’?

Dan had die aanfluiting van een Berlusconi nog rustig in zijn Quirinaal gezeten. Dan was er in Griekenland geen enkel begin gemaakt met de inrichting van een behoorlijke en rechtvaardige belastingadministratie of een vernieuwing van het politieke bedrijf.

(..)

Het is van de dolle dat iemand als oud-minister van Financiën Hans Hoogervorst nu ineens roept dat de euro ‘een misgeboorte is geweest’.

(..)

(..) De huidige krachtmeting gaat in laatste instantie hierom: krijgen wij, krijgt Europa (want dat zijn wij), die ontketende markten en de aan hun geneugten en gemakken verslaafde machthebbers weer onder de knie?

(..)

Als volgende week vrijdag weer niet de beslissende slag geleverd wordt, dan komt die later. (..) W.T. Eijsbouts doceert Europees recht in Leiden en Amsterdam.

(..)

Daling voegt daar nu aan toe dat Nederlandse uitgevers slim in het gat sprongen dat was gevallen doordat Duitse uitgeverijen, voor de oorlog vaak in joodse handen, teloor waren gegaan. „Ze hadden daarbij het voordeel dat zij al een goed netwerk hadden onder Duitse wetenschappers”, zegt zij. Daarnaast had Nederland een „aura van neutraliteit”. En, terecht of niet, zo konden de bladen tijdens de Koude Oorlog Amerikaanse én Russische wetenschappers aan zich binden.

Speelde het aanzien van de Nederlandse wetenschap nog een rol? Niet echt, denkt Daling. (..)

(..)

Mooi is, ten slotte, de manier waarop Daling laat zien hoe de bladen intussen van karakter veranderden. Van een plek voor discussie en vorming – met boekbesprekingen, essays, en overzichtsartikelen – werden het steeds meer naslagwerken waarin specialisten snel een artikel van een collega kunnen opzoeken. Helemaal in de geest van de publish or perish-cultuur in de wetenschap.

En ja, die cultuur kraakt in zijn voegen, beaamt Daling „Juist daarom vind ik het interessant om terug te kijken in de tijd. Dan zie je bijvoorbeeld dat BBA en Nuclear Physics peer review pas invoerden toen er steeds meer artikelen werden aangeboden: zo wilden ze de al hoge kwaliteit van hun publicaties handhaven. Dat relativeert het idee dat het huidige peer review-systeem de enige manier is om kwaliteit te waarborgen.”

Zeker, ethiek is onmisbaar voor een samenleving, die zonder haar uiteenvalt. (..)

(..)

In beginsel is het mensbegrip van het christendom realistischer dan dat van de Verlichting. Je hoeft zelf niet godgelovig te zijn om daarvan overtuigd te zijn. In dat geval spreek je liever van het menselijk tekort – la condition humaine – dan van zonde. (..)

(..)

(..) Samenlevingen kunnen, zoals gezegd, niet zonder ethiek. Maar samenlevingen en culturen verschillen van elkaar, dus hun ethieken, hun fatsoensnormen, evenzeer. Er is dus geen ethische basis voor één internationale, zelfs niet voor één Europese samenleving – hoezeer de ratio die ook eist.

Trouwens, de geschiedenis toont aan dat eenheid tussen volken pas ontstaat hetzij door langdurige onderwerping van een of meer volken aan een ander, hetzij doordat verschillende volken zich bedreigd voelen door een gemeenschappelijke vijand. Het eerste zou het einde van de democratie betekenen, het tweede op z’n minst een nieuwe Koude Oorlog – en wie wil dat? Misschien beleven we thans een herfsttij van de Verlichting en van de democratie, die haar gezellin is.

(..)

(..)

Als we deze boeken in samenhang bekeken, beseften we dat we te maken hadden met een waterscheiding van reusachtige omvang. Niemand uit 1480 zou vijftig jaar later de wereld van 1530 herkennen, een wereld van nieuwe nationale staten, de breuk in het christendom, de Europese expansie in Azië en Noord- en Zuid-Amerika en de communicatierevolutie van Gutenberg. Dit was misschien wel de grootste historische waterscheiding aller tijden, in het Westen tenminste.

Natuurlijk zijn er nog andere voorbeelden. Wie in1750 inEngeland leefde, voorafgaand het wijdverbreide gebruik van de stoommachine, zou versteld hebben gestaan van de toepassing hiervan vijftig jaar later. De Industriële Revolutie was aangebroken! Nu en dan hebben overgangen van het ene tijdperk naar het andere een nog kortere levenscyclus, zoals in dat epische tijdvak tussen 1919 en 1939. Begin jaren dertig leed de democratie aan slijtage en was de wereldeconomie verrot, maar wie besefte dat dit zou leiden tot oorlog en Holocaust? Zoals de grote historica dr. Zara Steiner uit Cambridge zich afvroeg: „Wanneer wisten de mensen dat ze niet meer in de naoorlogse tijd van de Eerste Wereldoorlog, maar in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog leefden?” Het antwoord is dat maar heel weinigen daarvan een vermoeden hadden. De nieuwe werkelijkheid drong tot velen pas later door. Ze waren in een nieuw tijdperk.

Hoe staan we er nu voor? (..)

Elke tijd wordt dus gebiologeerd door zijn eigen technische revoluties. (..)

Het tanende gewicht van de dollar, de verbleking van de Europese dromen, de wapenwedloop in Azië en de verlamming van de VN-Veiligheidsraad, telkens als er een veto dreigt – is dit al met al geen aanwijzing dat we ons begeven in nieuwe, onbekende wateren, in een woelige wereld, (..)