(..)

Als we deze boeken in samenhang bekeken, beseften we dat we te maken hadden met een waterscheiding van reusachtige omvang. Niemand uit 1480 zou vijftig jaar later de wereld van 1530 herkennen, een wereld van nieuwe nationale staten, de breuk in het christendom, de Europese expansie in Azië en Noord- en Zuid-Amerika en de communicatierevolutie van Gutenberg. Dit was misschien wel de grootste historische waterscheiding aller tijden, in het Westen tenminste.

Natuurlijk zijn er nog andere voorbeelden. Wie in1750 inEngeland leefde, voorafgaand het wijdverbreide gebruik van de stoommachine, zou versteld hebben gestaan van de toepassing hiervan vijftig jaar later. De Industriële Revolutie was aangebroken! Nu en dan hebben overgangen van het ene tijdperk naar het andere een nog kortere levenscyclus, zoals in dat epische tijdvak tussen 1919 en 1939. Begin jaren dertig leed de democratie aan slijtage en was de wereldeconomie verrot, maar wie besefte dat dit zou leiden tot oorlog en Holocaust? Zoals de grote historica dr. Zara Steiner uit Cambridge zich afvroeg: „Wanneer wisten de mensen dat ze niet meer in de naoorlogse tijd van de Eerste Wereldoorlog, maar in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog leefden?” Het antwoord is dat maar heel weinigen daarvan een vermoeden hadden. De nieuwe werkelijkheid drong tot velen pas later door. Ze waren in een nieuw tijdperk.

Hoe staan we er nu voor? (..)

Elke tijd wordt dus gebiologeerd door zijn eigen technische revoluties. (..)

Het tanende gewicht van de dollar, de verbleking van de Europese dromen, de wapenwedloop in Azië en de verlamming van de VN-Veiligheidsraad, telkens als er een veto dreigt – is dit al met al geen aanwijzing dat we ons begeven in nieuwe, onbekende wateren, in een woelige wereld, (..)

Jobs wordt geëerd en herdacht als ziener, als innovator, als ‘een tweede Edison’, maar niet voor wat hij bij uitstek was: een verkoper. Jobs grootste talent, zijn Midas-touch, was marketing. De pc, de muis, desktop-iconen, de mp3-speler, de touchscreen-telefoon, de tabletcomputer, ze werden allemaal door anderen bedacht en ontwikkeld, maar Jobs zag de markt waarop ze verkocht konden worden. (..)

En terwijl Bil Gates geschrokken zijn boeken en deuren opende, het grootste liefdadigheidsfonds uit de geschiedenis inrichtte en ‘transparantie’ in Redmond Washington het nieuwe zoemwoord werd, gingen in Cupertino California de luiken juist dicht. „Apple is geobsedeerd door geheimhouding”, stelde The New York Times vast. (..) Broncode wordt alleen vrijgegeven als het echt niet anders kan en developers worden juridisch zwaarder gekneveld dan waar ook in de industrie.

Dat Apple zowel hardware als software verkoopt werd lange tijd als een zwakte gezien: je moet kiezen. Maar het biedt ook een mogelijkheid die de anderen niet hebben. Vendor lock in, heet het in marketingtermen: alleen Nespresso verkoopt Nespressocapsules voor in een Nespressoapparaat. Dat is wat Apple de afgelopen twintig jaar gedaan heeft: de klant opsluiten. (..)

Toen kwamen de iPhone en de iPad. Applicatiesoftware: uitsluitend verkrijgbaar via Apples’ AppStore, iets anders installeren is technisch onmogelijk. Als Hilton 5 procent in rekening zou brengen van elke zakentransactie die op hun hotelkamers wordt afgesloten, zou je vreemd opkijken, maar dat is wat Apple met krantenuitgevers doet: wie op een iDevice deze krant wil lezen betaalt NRC Handelsblad én Apple. Elke ‘app’ moet door Apple worden goedgekeurd voor hij de Store in mag. Informatie die Apple om wat voor reden dan ook niet bevalt, wordt afgekeurd. Seks en politiek: taboe.

(..)  Met tablets en telefoons van andere merken kun je onderling draadloos bestanden uitwisselen, van foto’s op een terrasje tot medische gegevens op de Eerste Hulp. Met een iDevice niet. (..) Apple wil niet dat wij rechtstreeks met elkaar netwerken, dat moet via Apple. Geen peer-to-peer, maar client-server.

In de visie van Steve Jobs staan al onze persoonlijke data, documenten, beeld, muziek, what have you, straks op een server van Apple. In de afgelopen woensdag officieel gelanceerde iCloud.

(..)

Apple laat zijn hardware tegenwoordig in Zuid-China fabriceren, bij onderaannemer Foxconn. Kijk eens op YouTube naar de onmenselijke omstandigheden waaronder mensen daar werken. De beeldrijm met die beroemde 1984-commercial is treffend. Apple is een van de rijkste bedrijven ter wereld, maar doet er niets aan. Liefdadigheid: vrijwel geen. Sterker: apps voor goede doelen worden afgekeurd.

Ziedaar het genie van Jobs: Microsoft is de sinistere monoliet die gewantrouwd dient te worden, Apple is de vrijbuiter, de weldoener met een stralend wit alternatief. Terwijl juist Apple inmiddels meer Big Brother-trekken vertoont dan Microsoft. Hetzelfde zie je bij Google en Facebook: ‘leuke’ bedrijven van sympathieke nerds, geniale excentriekelingen die je alles gunt, al was het maar omdat ze als kind vast enorm gepest zijn. En intussen nemen ze de wereld over. Big Brother loopt op sneakers.

Het is een grimmige buurt in San Francisco waar de Electronic Frontier Foundation (EFF) is gevestigd: een straat met zwervers en drugdealers is niet de locatie die je je voorstelt bij een prominente waakhond van de technologiesector. EFF werkt in het hart van Silicon Valley, waar bedrijven als Facebook, Google, LinkedIn en Twitter de lakens uitdelen. Van de ruim dertig EFF-medewerkers is tweederde techneut. De rest heeft een juridische achtergrond.

(..)

Omdat Facebook deze keer niet gevoelig lijkt voor de kritiek, zijn andere partijen zelf begonnen het frictionless sharing, ongevraagde delen van gegevens, uit te schakelen. Zo bieden Engelstalige kranten (The Washington Post, The Independent, The Guardian) de optie om artikelen die je via hun Facebook-app leest te verbergen voor vrienden. Ook muziekdienst Spotify, nota bene een prominente Facebook-partner, introduceerde na klachten de optie ‘privé luisteren’. (..)

(..)

Grondrechten voor sociale netwerken

De Electronic Frontier Foundation (EFF) werd in 1990 opgericht. Gefinancierd door particuliere giften strijdt de organisatie voor vrijheid van meningsuiting, bescherming van de privacy en persoonlijke data. Dit jaar publiceerde EFF een ‘bill of rights’ voor gebruikers van sociale netwerken als Twitter en Facebook.

1. Het recht op goede informatie. Gebruikers moeten duidelijk inzicht krijgen wie hun gegevens zien en hoe deze gebruikt worden door adverteerders, advertentienetwerken en overheden.

2. Het recht op controle. Deelnemers van een sociaal netwerk moeten zelf kunnen controleren hoe hun gegevens op nieuwe manieren gebruikt worden. Als er iets verandert, is daarvoor de expliciete toestemming vooraf nodig (‘opt-in’) en die mogelijkheid moet worden geboden via een duidelijk overzicht.

3. Het recht om het netwerk te verlaten. Als gebruikers willen stoppen met een sociaal netwerk moet er een mogelijkheid zijn alle gegevens daadwerkelijk te vernietigen – niet alleen de toegang te verhinderen terwijl de gegevens opgeslagen blijven. Tegelijk is ‘dataportabiliteit‘ een vereiste; de mogelijkheid om alle gegevens die geüpload zijn eenvoudig te exporteren naar een ander sociaal netwerk. Alleen dan is er sprake van eerlijke concurrentie tussen sociale netwerken.

Martin van Crefeld, de Israëlische militair historicus met Nederlandse wortels, doet met The Age of Airpower een poging om de discussie te zuiveren van subjectieve meningen. Hij bevestigt met dit boek zijn even tegendraadse, als spitse reputatie. Het militaire effect van ‘airpower’ op het verloop van een conflict wordt doorgaans overschat, concludeert hij. (..)

Die reputatie van recalcitrantie en slimheid heeft Van Creveld al sinds The Transformation of War (1991), waarin hij voorspelde dat het ‘trinitarische’ conflict, waarin de rol van regering, krijgsmacht en bevolking strikt zijn gescheiden, plaats zou maken voor schimmige tribale en etnische conflicten waarin vriend en vijand nauwelijks zijn te onderscheiden. Het was een visionair werk: dit is precies het type strijd dat de westerse generaals nu al twee decennia hoofdbrekens bezorgt. In The Culture of War (2008) wees hij diezelfde generaals erop dat ze er bar weinig van bakten en waarom.

(..) Het duurt bijvoorbeeld gemiddeld een klein half uur voordat Amerikaanse grondtroepen in Afghanistan in een benarde positie luchtsteun krijgen. Laat dat nou precies even lang zijn, smaalt hij, als Britse militairen in1942 in de Libische woestijn moesten wachten voordat zij hulp kregen van hun Royal Air Force. (..)

(..) Een Duitse Stuka-duikbommenwerper uit WO II was bijvoorbeeld met een vrijvallende ‘domme’ bom net zo trefzeker als een Amerikaanse F-16 met ‘slimme’ bommen tijdens de bombardementen op Joegoslavië in 1999. Het is natuurlijk wel zo, zegt Van Creveld, dat het moderne toestel technologisch superieur is aan het oude. Maar de straaljager moet van grote hoogte bombarderen om de luchtafweer te ontwijken, terwijl de Stuka op boomhoogte op tankjacht kon. (..) Hij bespreekt uitgebreid en onderbouwd hoe de geallieerde bombardementen gestaag de industriële basis van nazi-Duitsland afbraken en hoe de nóg zwaardere luchtoffensieven daar tijdens ‘Vietnam’ níet in slaagden. (..)

(..) Het is technisch intussen mogelijk om met één – peperduur – vliegtuig gedurende één vlucht verschillende doelen te vernietigen, stelt hij, maar het is niet waarschijnlijk dat zich bij die niet-trinitarische conflicten – lees: ‘Afghanistan’ – veel doelen blootgeven.

(..) Zo meent hij dat het logisch is, dat Iran werkt aan een kernwapen aangezien dit land is omsingeld door Amerikaanse militaire bases. (..)

Behalve dat airpower op het slagveld nooit meer doorslaggevend zou zijn – ‘Al-Qaeda heeft geen luchtmacht’ – zou het handhaven van een luchtmacht onbetaalbaar worden. Met als nekslag de verregaande robotisering van wapentuig die het vliegtuig zoals wij dat kennen overbodig maakt.

McAfee vermoedt dat de computerinbraken het werk zijn van een staat. Het bedrijf wil niet zeggen welk land het verdenkt, maar volgens een veiligheidsexpert zijn er aanwijzingen dat China achter de cyberaanvallen zat.

(..)

(..) De mens werd altijd vergeleken met het dier. Westerse filosofen benadrukten dat de mens zich onderscheidde door abstract denken, redeneren, wiskunde en logica. De computer heeft laten zien dat machines daar net zo goed en soms zelfs beter in zijn. Maar juist de vaardigheden die we delen met dieren – een gezicht of omgeving herkennen, rondlopen zonder steeds ergens tegenaan te stoten – blijken voor machines heel moeilijk.”

(..)

De Amerikaanse schrijver Brian Christian (Wilmington, 1984) studeerde informatica, filosofie en poëzie, voordat hij zich wijdde aan de literatuur. The Most Human Human (2011) is zijn eerste boek. In 2010 verfilmde hij samen met een regisseur zijn gedicht Heliotropes.

Vorige week reageerde VVD-minister Kamp (Sociale Zaken) gepikeerd op een stevige dwangsom die zijn departement was opgelegd. Er waren her en der in het land onder zijn verantwoordelijkheid databases op een laakbare manier gekoppeld. De desbetreffende burgers waren er niet over ingelicht. Er waren veel te veel namen te lang bewaard. En de beveiliging was niet noemenswaardig.

Kamp vond de dwangsom van anderhalve ton onbegrijpelijk. Hij zei dat „in 2011” het „gewone werk” van een opsporingsdienst bestaat uit het koppelen van bestanden en „checken of opgaven van mensen kloppen.” (..)

(..)

Maar los daarvan: databases koppelen als routinemaatregel, het is de iOverheid ten voeten uit, waar de WRR deze maand tegen waarschuwde. De groeiende informatiemacht van de overheid verandert de relatie tot de burger. (..) In een voorstudie van de WRR staat dat Justitie makkelijk een permanent gestigmatiseerde klasse burgers uit de databases kan halen. Daarvoor hoef je echt niet veroordeeld te zijn, schreef hoogleraar Buruma.

(..)

Het gaat er dus niet om óf databases gekoppeld mogen worden. Maar op welke manier en onder welke omstandigheden. En dus nooit achter de rug van de burger om. (..)

(..)

De overheid overweegt bankgegevens van burgers voor opsporingsdoelen centraal toegankelijk te maken. Die data komen, zo is het plan, samen met informatie over telefoon- en internetgebruik in één systeem.

Deze ‘verkeerstoren’ moet een uitbreiding worden van het Centraal Informatiepunt Onderzoek Telecommunicatie (CIOT). Politie en justitie kunnen daar nu al eenvoudig bel- en internetdata opvragen. Ze deden dit het afgelopen jaar bijna drie miljoen keer.

De plannen voor opslag van bankgegevens staan in het ‘Projectplan Implementatie dataretentie’ van het ministerie van Justitie. Privacyorganisatie Bits of Freedom kreeg het via de Wet openbaarheid van bestuur in handen.

Een woordvoerder van Justitie verklaart: „Nu vragen opsporingsambtenaren alle gegevens op bij de individuele banken. Er is duidelijk behoefte om die gegevens centraal te ontsluiten.”

Volgens de woordvoerder gaat het alleen om het opvragen van gegevens over wie bij welk bankrekeningnummer hoort, de naw-gegevens: naam, adres en woonplaats. Het document van Justitie bevat die beperking echter niet.

(..)

Axel Arnbak van Bits of Freedom betwijfelt dat. Volgens hem is de controle op het bevragen van het CIOT onvoldoende. Een rapport dat vorig jaar publiek werd door een beroep op de Wet openbaarheid van bestuur, vermeldt dat opsporingsambtenaren eenvoudig gegevens van telecomklanten opvragen zonder de vereiste bevoegdheid of rechtsgrondslag.

Ook worden inlogcodes overgedragen aan opsporingsambtenaren die niet bevoegd zijn om te zoeken in de CIOT-database. (..)

(..) Bij individuele telecomproviders vroegen politie en justitie vorig jaar al 78.000 keer een ‘belgeschiedenis’ op. (..)

Obama verantwoordde zich deze week voor de bijna-aanslag Eerste Kerstdag. Onderbelicht probleem: de geheime diensten kunnen de informatiestroom niet meer aan.

 (..) Eén procent van alle telefoontjes en e-mails die de NSA onderschept (haar specialisme) wordt nog geanalyseerd voor opsporingsdiensten en politici. De rest blijft onverwerkt achter.

„Het is het echte verhaal achter de opwinding van deze week”, zegt Jim Bamford, auteur van enkele baanbrekende boeken over het inlichtingenwerk van de VS. (..)

(..)

Maar de werkelijkheid, zegt Bamford, is dat het inlichtingenwerk na 9/11 „op onverantwoorde wijze” is uitgebreid. Vooral de NSA, de grootste spionagedienst, kreeg nagenoeg vrij spel. Bekend werd de afgelopen jaren dat de dienst zonder tussenkomst van de rechter mag afluisteren en e-mails onderscheppen. In totaal zette de dienst twaalf van zulke spionageprogramma’s op, zegt Bamford.

(..)

De uitbreiding van de informatiewinning is inderdaad duizelingwekkend, zegt oud-NSA-medewerker Matthew M. Aid, die vorig jaar een gezaghebbende geschiedenis van de NSA publiceerde. Hij rekent voor dat de NSA in 2004 1 biljard (een miljoen miljard) bits aan data verzamelde. „Evenveel als de Library of Congres.” Dat is de grootste bibliotheek ter wereld, die beschikt over een exemplaar van elk boek dat ooit ergens ter wereld officieel is uitgegeven. In 2009 was de dataverzameling al uitgegroeid tot 4 biljard bits. „Dus het stijgt met bijna 100 procent per jaar! Niemand – helemaal niemand – zal ooit in staat zijn dit nog te analyseren.”

(..)

(..) „In landen als Pakistan en Jemen gebruiken de meeste van die jongens nog telefoon en e-mail. Nogal naïef als je weet wat de NSA kan.” De diensten leunen zo zwaar op die informatie dat ze steeds minder zelf in landen informatie verzamelen. Het zou daarom een ramp zijn als er een nieuwe generatie opstaat die communiceert zonder telefoon en e-mail, zegt Aid. (..)