Hoe burgers de politieke elite besturen

Tot voor kort werd aangenomen dat de burgerij in de Gouden Eeuw machteloos
stond tegenover de elite. Dat ligt ietsje anders.
Ook de Gouden Eeuw kende haar ‘burgerjournalistiek’. In het rampjaar 1672,
lang voor de introductie van internet met zijn blogs en discussiefora, werd
Nederland overspoeld met pamfletten, vaak geschreven door ontevreden burgers
die de regenten aanklaagden wegens verwaarlozing van de landsverdediging. De
stem van de burgers klonk luid en grimmig. De opruiende taal van de
pamflettisten droeg bij aan de moord op raadspensionaris Johan de Witt en
zijn broer Cornelis in augustus 1672.
De historicus Michel Reinders promoveerde deze week aan de Erasmus
Universiteit in Rotterdam op Printing Pandemonium, een onderzoek naar de
pamfletcultuur van de 17e eeuw. (..)
De gebeurtenissen van 1672 leidden tot een koortsachtig publiek debat,
waarbij de Republiek werd overspoeld door naar schatting een miljoen
pamfletten.
Historici namen doorgaans aan dat de meeste pamfletten uit het kamp van
Oranje of De Witt kwamen, van bovenaf ingestoken om ‘het volk’ tegen de
andere partij op te hitsen. Reinders concludeert echter dat veel pamfletten
door burgers zelf zijn geschreven. De meeste van deze pamflettisten
sympathiseerden met Oranje, maar waren niet aan hem gelieerd. (..)
(..)
(..) ‘Als een regent het verbruid had, kon zijn hele familie uit de
regentenstand vallen. Omgekeerd was het ook mogelijk om van burger tot
regent op te klimmen.’
Bovendien moesten regenten zich verzekeren van steun onder de bevolking.
‘Bij burgers moet je niet aan ‘het volk’ denken, maar aan een bovenlaag van
zo’n 30 tot 40 procent van de bevolking, met burgerrechten en .plichten. Ze
genoten economische en juridische voordelen, maar moesten ook belasting
betalen en helpen bij de verdediging van stad, provincie of Republiek.’
(..)
De broers werden niet vermoord door ‘het grauw’, zoals vaak is aangenomen,
maar door gerespecteerde burgers, zegt Reinders. ‘Bij de lynchpartij zat ook
orde in de chaos. Het eerste lichaamsdeel van Johan de Witt dat werd
losgerukt, was zijn rechterwijsvinger. Daarmee had hij in 1667 het Eeuwig
Edict ondertekend, dat bepaalde dat de prins van Oranje geen stadhouder van
Holland meer kon zijn.’

29 november 2008 Categorie: Divers / Geschiedenis  Meer van: ,