Siep Stuurman schreef een imposante geschiedenis van het (on)gelijkheidsidee

De mensheid is mensenwerk

(..)

In de historische ontwikkeling van het begrip ‘mensheid’ onderscheidt Stuurman enkele cruciale fasen. Allereerst is er de beroemde ‘spiltijd’, de periode vanaf ruwweg 800 voor Christus, toen van China tot het klassieke Griekenland het denken in tribale verbanden werd doorbroken en de aanzet werd gegeven voor een algemeen besef van menselijkheid. In de drie grote monotheïstische religies, zowel in de islam als in het christendom en jodendom, gelden alle mensen als gelijken in zoverre ze allen schepselen Gods zijn. Ook in confucianisme en boeddhisme worden de contouren van die ‘mensheid’ zichtbaar. De tweede grote fase komt vele eeuwen later, met de Verlichting, en het 18de-eeuwse idee dat alle mensen geboren worden als gelijken, met dezelfde vermogens en rechten. Politieke revoluties volgden.

Met een scherp oog voor de dialectiek van historische ontwikkelingen geeft Stuurman meteen de keerzijde aan van die twee grote omwentelingen in het gelijkheidsdenken. Ze produceren niet alleen een nieuw ‘gelijkheidsdiscours’, maar ook een nieuw ‘ongelijkheidsdiscours’. Christendom, jodendom en islam beschouwen iedereen als een schepsel Gods, maar slaan tegelijkertijd een nieuwe kloof, tussen gelovige en ongelovige. De Verlichting erkent de redelijkheid van alle mensen, maar schept ook een nieuwe dichotomie tussen ‘verlichten’ en ‘achterlijken’, en legt de basis voor een wetenschappelijk racisme dat een groot deel van de etnografie in de 19de eeuw zal domineren.

(..)

(..)

Siep Stuurman: De uitvinding van de mensheid. Korte wereldgeschiedenis van het denken over gelijkheid en cultuurverschil. Bert Bakker, 573 blz. 49,95

18 december 2009 Categorie: Divers / Geschiedenis, Lifestyles / Identiteit, Multicultuur, Wetenschap / Verlichting  Meer van: ,