Het toeval mag geen toeval zijn (bij alle theorie.n)

David Aaronovitch schreef een warm onthaalde analyse van complottheorie.n
(..) In het eerste hoofdstuk van zijn boek Voodoo Histories, een heldere
analyse van een aantal hardnekkige samenzweringen, somt deze Britse
journalist op laconieke toon de kenmerken van de complottheorie op: er wordt
(1) altijd verwezen naar eerdere vermeende complotten (Pearl Harbour, de
moord op JFK); er is altijd sprake van (2) een kleine groep of verdorven
elite die tegen het gewone volk samenzweert; vaak wordt (3) ontkend dat het
om een theorie gaat, de complotdenker doet voorkomen alsof hij alleen maar
objectief vraagtekens zet bij algemeen aanvaarde feiten; steevast worden er
(4) experts aangehaald, die over indrukwekkende geloofsbrieven lijken te
beschikken, totdat je die nader gaat bekijken (en al die zogenaamde experts
verwijzen voortdurend naar elkaar); de geschriften van complotdenkers worden
(5) doorgaans opgediend met een quasi-academische saus, met veel voetnoten
en technisch jargon om de geloofwaardigheid te vergroten; ook zijn
complotdenkers, schrijft Aaronovitch, (6) altijd winnaars, ze hebben een
antwoord op iedere kritische vraag, ze buigen hun theorie behendig om alles
heen wat die lijkt te weerspreken; en ten slotte (7) suggereert de
complotdenker vaak dat zijn geheime kennis over de ware toedracht
bedreigingen met zich meebrengt, dat er mensen zijn die hem graag het
zwijgen zouden willen opleggen.
(..)
(..)
Hij noemt het helaas niet, maar de samenzwering van Europa met de Arabische
wereld om de islam aan wereldhegemonie te helpen, zoals verkondigd door de
Brits-Egyptische historica Bat Yeor, is een loot aan dezelfde stam, alleen
zijn het volgens haar geen Joden maar moslims die de samenleving
ondermijnen, geholpen door dhimmis, niet-moslims die slaafs de machtsdrang
van de moslims faciliteren. Geert Wilders is een overtuigd aanhanger van die
theorie.
(..)
(..) Het publiek dat gevoelig is voor zulke schijnwaarheden is meestal
hoogopgeleid en afkomstig uit de middenklasse. Meestal gaat het om mensen
die zich verliezers wanen, zoals de isolationisten die de VS uit WO II
wilden houden en daarom in de Japanse aanval op Pearl Harbor een opzetje van
hun gehate president Roosevelt zagen.
Men is ook altijd geneigd meer geloof te hechten aan de wilde theorie.n van
medestanders dan die van opposanten. Men zoekt een verklaring voor verlies
van aanzien, men zoekt zelfvergroting door het verkondigen van de ware
toedracht. Ik zou zeggen: complottheorie.n ontstaan wanneer een emotionele
waarheid zich niet laat rijmen met een feitelijke waarheid.
Uiteindelijk, denkt Aaronovitch, is het complotdenken een vorm van paranoia
die betekenis afdwingt waar in werkelijkheid helemaal geen betekenis is. Zo
kunnen we het gevoel krijgen dat wij ertoe doen, dat het leven niet van
toeval aan elkaar hangt – en wijzelf niet onbeduidend zijn.
Info: David Aaronovitch: Voodoo Histories. The Role of the Conspiracy Theory
in Shaping Modern History. Jonathan Cape, 358 blz. euro 25,-

26 juni 2009 Categorie: Wetenschap / Verlichting  Meer van: ,