Wel of geen Arabische wortels?

(..) Meer dan Lyons heeft Lendering ook aandacht voor de
geesteswetenschappen; ook is zijn insteek wat anders: hij beschrijft niet
alleen islamitische invloeden op wetenschappelijke idee.n, maar ook op
instituties van onderwijs en rechtspraak. Het zijn dergelijke institutionele
invloeden die duidelijk maken dat het moderne Europa in vele opzichten
dichter bij de Middeleeuwse islamitische wereld staat dan bij het klassieke
Athene.
Wellicht het meest tot de verbeelding sprekende voorbeeld is Lenderings
suggestie dat die prototypische Europese instantie van hoger onderwijs, de
universiteit, verregaande overeenkomsten vertoont met, en waarschijnlijk
zelfs is gemodelleerd op, de madrasa, het nieuwe type islamitische
hogeschool dat zich in de 11de eeuw ontwikkelde. Beide zijn autonome,
niet-feodale instanties die aanvankelijk een nadruk legden op de studie van
rechten; beide hebben ook een apart systeem van diplomas of doctoraten, dat
onafhankelijk is van het gezag van vorsten en kerkelijke autoriteiten. De
suggestie dat de universiteit gemodelleerd is op de madrasa is aannemelijk,
maar ook niet meer dan dat. (..)
E.n hoofdstuk ontbreekt echter aan Lenderings betoog: het verhaal hoe de
klassiek-Griekse oudheid sinds de 19de eeuw in dienst is gesteld van de
moderne seculiere natiestaat. De naam die hier altijd wordt genoemd is die
van Wilhelm von Humboldt: die zowel de moderne universiteit als het
hedendaagse gymnasium gestalte heeft gegeven. Lendering noemt Humboldts
hervormingen kort, maar is te voorzichtig met zijn conclusies. Het zijn
immers deze hervormingen geweest die het klassieke Grieks de plaats en
status gaven die het sindsdien in het hoger onderwijs heeft gehad.
Tegelijkertijd werden de oude Grieken verheven tot een heldhaftig volk met
een unieke cultuur, dat voor het behoud van zijn vrijheid vocht tegen Perzen
en andere bedreigingen. Zo werd het oude Griekenland tot inspiratiebron voor
het moderne seculiere nationalisme van Duitsers en andere Europese volkeren.
Deze mythe van een unieke, democratische en proto-Europese Griekse cultuur
is aantoonbaar onjuist, betoogt Lendering, maar ze valt zelfs in de recenste
tekstboeken van het geschiedenisonderwijs nog terug te vinden. Als hij
gelijk heeft, dan is het werk van de diverse historische canoncommissies van
de afgelopen jaren op fundamenteel verkeerde uitgangspunten gebaseerd, en
moet het dus worden overgedaan. (..)
(..) Eveneens in de vroege 19de eeuw is het begrippenapparaat van cultuur,
beschaving, Bildung, nationale identiteit en erfgoed ontstaan. Dit
begrippenapparaat is wellicht nog invloedrijker dan de verheerlijking van de
Griekse oudheid. Het overheerst nog altijd de hedendaagse
geesteswetenschappen, en wordt in het publieke debat als vanzelfsprekend
verondersteld.
(..)
Info: Jona Lendering: Vergeten erfenis. Oosterse wortels van de westerse
cultuur. A.-Polak Van Gennep, 195 blz. euro 19,95 (..)

29 mei 2009 Categorie: Wetenschap / Verlichting  Meer van: ,